2 maart 2010 - Bureau Ontnemingswetgeving OM
Het Openbaar Ministerie (OM) en het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) hebben in 2009 bijna 50 miljoen euro aan crimineel vermogen geïncasseerd. Dat bedrag bestond uit bijna 39 miljoen euro aan geïnde ontnemingsmaatregelen en schikkingen en transacties die het OM met verdachten trof. Daarnaast is er 11 miljoen euro aan verbeurdverklaringen geïnd.
De afgelopen jaren is het incassoresultaat dat bestaat uit door de rechter opgelegde ontnemingsmaatregelen, schikkingen en transacties, fors gestegen. Zo is in 2009 bijna 39 miljoen euro geïncasseerd, terwijl in 2008 dat ruim 23 miljoen euro was en in 2004 10,5 miljoen euro.
De stijging van het incassoresultaat over 2009 is te verklaren door de ongeveer 15 miljoen aan ontvangsten uit schikkingen en transacties. Een belangrijke taak voor BOOM is het voeren van onderhandelingen bij schikkingen en transacties. Uitgangspunt daarbij is dat de onderhandelingen kunnen leiden tot een schikking tussen het OM en de verdachte over het te betalen bedrag aan het OM. Het BOOM gaat onderhandelingen voeren als er volgens het OM sprake is van één of meer gepleegde strafbare feiten waaruit wederrechtelijk verkregen voordeel is ontstaan. De hoogte van het uiteindelijke schikkingsbedrag wordt per zaak bepaald en is afhankelijk van de feiten en omstandigheden. Met een schikking of ontnemingstransactie kan de verdachte voorkomen dat hij voor de rechter moet verschijnen. De komende jaren zal moeten blijken of de verhoogde ontvangsten uit schikkingen en transacties structureel zijn.
Naast het incassoresultaat ontnemingen, schikkingen en transacties is er 11 miljoen euro aan verbeurdverklaringen geïncasseerd. Dat zijn door de rechter opgelegde straffen van strafrechtelijk inbeslaggenomen vermogen of voorwerpen die naar de Staat overgaan. Ook hier laten de opbrengsten uit verbeurdverklaringen een stijging zien. In 2008 ging het om bijna 8 miljoen euro.
Daarnaast is er een stijgende trend waarneembaar in de omvang van nationaal en internationaal conservatoir beslag. Zo beheerde het BOOM in 2009 ruim 600 miljoen euro aan nationaal en internationaal conservatoir beslag.
Het leggen van conservatoir beslag in de beginfase van een strafrechtelijk onderzoek is belangrijk om uiteindelijk crimineel vermogen te kunnen afpakken. Hiermee wordt vermogen ‘bevroren’ totdat er een onherroepelijke uitspraak van de rechter ligt. Het BOOM is beheerder van het conservatoir gelegde beslag. Er kan veel tijd liggen tussen de conservatoire beslaglegging en de executie van de ontnemings-maatregel. Dat varieert van enkele maanden in kleine en eenvoudige zaken, tot soms wel meer dan vijf jaar in de grote complexe zaken. Dat tijdspad is nodig voor onder andere financiële onderzoeken, het traceren van crimineel vermogen, het bij de rechtbank indienen van de ontnemingsvordering en het door de rechter opleggen van een ontnemingsmaatregel. Vaak vindt dan nog een herhaling plaats van deze stappen in hoger beroep, c.q. het cassatietraject voordat uiteindelijk kan worden overgegaan tot het executeren van onherroepelijke ontnemingsmaatregelen.
Om de afneemtaak beter uit te kunnen voeren, heeft de minister van Justitie onlangs een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend om de mogelijkheden om meer crimineel vermogen af te nemen te verruimen. Dit wetsvoorstel bevat onder meer de invoering van een Strafrechtelijk Executie Onderzoek (SEO), die meer opsporingsbevoegdheden in de executiefase bieden.
Op grond van het kabinetsbeleid, levert het BOOM bijdragen aan de intensiveringsprogramma’s, cybercrime, financieel-economische criminaliteit (finec) en versterking aanpak georganiseerde misdaad. Ook richtte het BOOM in 2009 het Internationaal Rechtshulp Centrum/Asset Recovering Office (IRC/ARO BOOM) op; een internationale afdeling voor het afnemen van crimineel vermogen.
Het CJIB maakt voor de incasso van grote ontnemingsmaatregelen gebruik van een team dat gespecialiseerd is in de bestrijding van zware criminaliteit, Dat team werkt samen met het BOOM en overige ketenpartners zoals de politie. In executiezaken waarin de veroordeelde blijft weigeren om te betalen, bereidt het CJIB vorderingen machtiging lijfsdwang voor die het OM bij de rechter indient. De rechter toetst vervolgens de omstandigheden en beslist over de toepassing van lijfsdwang. Dat houdt in dat iemand zijn persoonlijke vrijheid wordt ontnomen en naar een huis van bewaring gaat. De periode van lijfsdwang kan oplopen tot drie jaar. Ook wanneer de toepassing van dit dwangmiddel niet tot betaling leidt, blijft de ontnemingsvordering bestaan.