Burgers die (bijvoorbeeld) een overvaller of een inbreker op
heterdaad betrappen, mogen deze persoon aanhouden, maar daarbij
geen onnodig geweld of wapens gebruiken. Doen zij dat wel, dan
maken zij zich schuldig aan eigenrichting en dat is strafbaar.
Dit was, naar het oordeel van het OM, het geval in de zaak van de
twee medewerkers van een Amsterdamse supermarkt. Deze worden
ervan verdacht een overvaller te hebben mishandeld nadat deze
zijn wapen had weggeworpen en zich had overgegeven. Zij zouden
zich schuldig hebben gemaakt aan het gebruik van excessief
geweld.
Het zogeheten burgerarrest (citizensarrest) volgt uit artikel 53
van het Wetboek van Strafvordering. Daarin staat dat "in geval
van ontdekking op heterdaad ieder bevoegd is de verdachte aan te
houden". De aangehoudene moet wel 'onverwijld' overgedragen te
worden aan een opsporingsambtenaar (politie). Iedere burger mag
dus een ander aanhouden als hij ziet dat deze een strafbaar feit
pleegt. Daarbij mag de verdachte worden beetgepakt en in bedwang
worden gehouden. Daarbij mag dwang worden uitgeoefend,
bijvoorbeeld door hem tegen de grond te houden. Onnodig geweld
mag niet worden gebruikt. Wapens mogen ook niet worden gebruikt.
Dit is in ons land voorbehouden aan opsporingsambtenaren.
Uiteraard mag degene die tot een 'burgerarrest' over gaat zich
wel verdedigen als de verdachte geweld gebruikt. Deze verdediging
moet wel in verhouding zijn met het door de verdachte toegepaste
geweld.
Zowel politiemensen als officieren van justitie betrachten in de
praktijk in dit soort zaken een zekere coulance richting burgers
die het initiatief hebben genomen tot een aanhouding. Het is
begrijpelijk dat bij een schermutseling of een enerverende
achtervolging degene die de aanhouding verricht meer fysieke
dwang gebruikt dan in normale omstandigheden. Het mag echter niet
zo zijn dat een verdachte die geboeid is wordt geschopt of
geslagen. De fysieke dwang moet ophouden zodra een verdachte zich
overgeeft of weerloos is.
In het Amsterdamse geval worden de twee betrokken
supermarktmedewerkers ervan verdacht de overvaller te hebben
mishandeld nadat deze zich reeds had overgegeven. Daarbij is
letsel toegebracht. Ook zouden zij hebben getracht de verdachte
te schoppen terwijl deze reeds door de politie was geboeid. Dit
valt buiten het 'burgerarrest' en is derhalve in beginsel
strafbaar. Mocht het tot vervolging komen, dan wegen de
omstandigheden rond de aanhouding uiteraard mee bij het bepalen
van de strafmaat.