Instroom gestegen, afdoening versneld Van 2002 tot en met 2006 is de instroom is gestegen, maar zijn zaken sneller afgedaan. Dat is de conclusie bij de ontwikkeling van instroom, afdoening, kwaliteit en doorloopsnelheid van rechtbankzaken in de afgelopen jaren. Een quick and dirty beschrijving.
In 2006 bedroeg de instroom van rechtbankstrafzaken (misdrijven en economische overtredingen) 265.600 zaken, 15.000 meer dan in 2002. Deze toename komt geheel voor rekening van de regiopolitie; de instroom vanuit het korps landelijke politiediensten (overbelading vrachtauto's), de Koninklijke marechaussee (bolletjesslikkers Schiphol) en de bijzondere opsporingsdiensten, is gedaald.
Het aantal strafzaken tegen minderjarigen is met bijna 30% gestegen van 27.700 in 2002 tot 35.600 in 2006. Van het totaal aantal natuurlijke personen is nu 14% minderjarig (12% in 2002). Ook raken meer vrouwen op het criminele pad; hun aandeel is gestegen van 12,8% in 2002 tot 14,4% in 2006. Zes procent van de verdachten woont buiten Nederland of heeft geen vaste woon- of verblijfplaats. De arrondissementen Maastricht, Breda en Middelburg mogen zich verheugen op een aanzienlijke klandizie uit België, de arrondissementen aan onze oostgrens begroeten wat vaker Duitse criminelen.
Sinds 2002 is het aantal strafzaken terzake vernieling, openbare orde en geweld tegen personen met 30% gestegen. Deze delicten maken nu ruim eenderde uit van de totale instroom bij het OM. Opvallend genoeg is het aantal gevallen van diefstal met geweld (van tasjes- tot bankroof) juist met 20% gedaald. Het aantal eenvoudige diefstallen en inbraken is eveneens sterk gedaald, maar het aantal gevallen van valsheid en bedrog juist gestegen. De aanpak van hennepteelt heeft geleid tot een forse stijging van het aantal softdrugsdelicten. Verkeersmisdrijven (waaronder rijden onder invloed) beslaan een vijfde van de instroom.
In 40% van de zaken zijn één of meer slachtoffers geregistreerd die schadevergoeding wensen of over het verdere verloop van de strafzaak op de hoogte willen worden gehouden. In 11% van de zaken zijn één of meer voorwerpen in beslag genomen.
Het gemiddelde gewicht van de instroom is licht gedaald. (Zie Omhoog, Omlaag in vorig nummer) In lijn met dit beeld is het percentage zaken waarin de verdachte in voorlopige hechtenis is genomen, gedaald van 12,3% naar 11,8% en zijn er minder zaken door de meervoudige kamer, maar meer door de politierechter behandeld. Daarnaast worden er steeds minder, en minder lange vrijheidsstraffen opgelegd. Tegelijkertijd zien we een toename van het aantal sepots wegens "gering feit" en "medeschuld van benadeelde" en is het aantal vrijspraken met meer dan 50% toegenomen. Zou de maatschappelijke roep om strenge handhaving (voor die anderen uiteraard!) er toe leiden dat er nu wel erg snel proces-verbaal wordt opgemaakt?
Hoe worden al deze zaken verwerkt? Daarvoor gaan we terug naar het beleidsplan "Strafrecht met Beleid" uit 1990. De nogal ambitieuze doelstellingen van toen, zijn inmiddels dagelijkse praktijk. Het percentage technische sepots bedraagt 5% van het totaal aantal afgedane rechtbankzaken, het percentage kale beleidssepots bedraagt 2% (doel 5%) en ruim eenderde van het aantal vervolgbare zaken wordt afgedaan met een transactie. Ook de snelheid voldoet aan de toen gestelde doelen: 75% van de OM-afdoeningen is binnen drie maanden afgehandeld en de afdoeningsduur van zaken die door de rechtbank worden behandeld bedraagt 179 dagen (doel 200 dagen). En dat terwijl het aantal vervolgbare zaken (zaken die tot enige vorm van sanctie leiden) met 17% is gestegen van 187.700 in 1994 tot 220.000 in 2006.
Tekst: Martin Mak, coördinator bestuurlijke informatievoorziening Parket-Generaal