Deze maand is de aanwijzing huiselijk geweld inwerking
getreden. Anne Jet de Loor, officier van justitie in Assen hoeft
niet lang na te denken over de vraag wat er veranderd
is.
'Samenwerking staat voorop om huiselijk geweld
strafrechtelijk aan te pakken. Voorheen was de aanpak nog te veel
afhankelijk van individuele inzichten en waren er geen
voorschriften, waardoor zaken vaak bij voorbaat terzijde werden
geschoven. Met afspraken tussen de verschillende instanties
kunnen we nu de handen ineenslaan. We kunnen op elkaar vertrouwen
dat als een dader het traject huiselijk geweld ingaat, dat ook
gecontinueerd wordt.'
In 2000 is in Assen het project huiselijk geweld van start gegaan
en een protocol opgesteld voor politie, OM, reclassering en
hulpverlenende instanties om het probleem van huiselijk geweld
integraal aan te pakken. Daartoe werden in 2001 twee
proefgebieden aangewezen die verleden jaar uitgebreid zijn tot
twee gemeentes en komend jaar voor de hele regio gaan
gelden.
Lokale werkafspraken tussen de verschillende instanties is
noodzakelijk om huiselijk geweld te kunnen aanpakken. In Assen is
ervoor gekozen om huiselijk geweld bij de zedenaanspreekofficier
onder te brengen, omdat het om veel van dezelfde netwerken gaat
en de samenwerking met verschillende instanties zo gemakkelijk
gebruikt kan worden voor de aanpak van huiselijk geweld. De
lijnen blijven zo het kortst heeft Anne Jet de Loor, de
aanspreekofficier ondervonden.
Huiselijk geweld is, ook al betreft het vaak ook seksueel geweld,
verder niet gekoppeld aan de zedenafdeling van de politie.
'Absoluut niet! Huiselijk geweld ligt juist in de wijk, bij de
wijkeenheden en bij de wijkagent. Zij zijn de mensen die
uiteindelijk met problemen van huiselijk geweld geconfronteerd
worden en ermee om moeten gaan. Zij zijn het die aldoor op de
adressen komen en met de dader en slachtoffers in gesprek
moeten.'
Proces-verbaal
Met de aanwijzing verandert ook de wijze waarop de politie een
proces-verbaal van aangifte huiselijk geweld opmaakt. 'Voorheen,
vertelt De Loor, werd er vaak slechts melding gemaakt van een
incident, van een huiselijke ruzie, van wat er op een bepaalde
dag en een bewust tijdstip had plaatsgevonden. Er werd geen pv
opgemaakt en was er niet genoeg reden om te vervolgen. Het
gebeurde regelmatig dat de politie zelf aangiftes van huiselijk
geweld afhield, omdat ze er weinig mee konden. Want het bleef
toch een 1 op 1 verhaal.'
Als er pv werd opgemaakt werd daarin niets vermeld over de
stelselmatigheid of de afhankelijkheidspositie van het
slachtoffer, wat nu juist zo typerend is voor huiselijk
geweld.
Bij de nieuwe aanwijzing is een gestandaardiseerde checklist
opgenomen aan de hand waarvan de politie informatie weergeeft
over hoe zij bijvoorbeeld de situatie in het huis aantreft, hoe
een woonkamer eruit ziet of er vernielingen zijn aangericht
waarmee de mate van agressie duidelijk kan worden. Of er letsel
is opgelopen en of er getuigen zijn.
'Getuigen worden vaak vergeten. Toch zijn er meestal buren die
regelmatig iets horen, is er een vertrouwenspersoon van het
slachtoffer die kan verklaren dat het niet de eerste keer is of
zijn er kinderen die kunnen getuigen. Het verhaal moet onderbouwd
zijn, zodat het niet haar verhaal tegenover zijn verhaal
wordt.'
Om effectief op te treden is het nodig om de kenmerken van
huiselijk geweld: stelselmatigheid en afhankelijkheid vast te
leggen in een dossier.
Ambtshalve vervolgen
Heel dikwijls trekken slachtoffers van huiselijk geweld de
aangifte (als ze al aangifte doen) weer in. Het gebeurde zo
regelmatig dat het vooral agenten, maar ook het hele justitiële
systeem frustreerde.
'In eerste instantie is de opluchting bij het slachtoffer heel
groot als de man preventief gedetineerd wordt, maar dan komen de
brieven of we de aangifte niet in kunnen trekken,' aldus Anne Jet
de Loor.
'Ik had een zaak van een vrouw die jarenlang werd mishandeld door
haar echtgenoot. Het geweld escaleerde op een gegeven moment zo
erg dat het slachtoffer contact zocht met de wijkagent die
verklaringen van haar opnam. Nadat haar man haar vervolgens van
de trap had geduwd en zij ledematen had gebroken volgde er een
onderzoek en werden getuigenverklaringen afgenomen. De vrouw koos
ervoor geen aangifte te doen uit angst of uit loyaliteit.
Het onbegrip bij de politie, het OM, de rechters en iedereen die
zich ermee bemoeit is groot. Waarom gaat ze niet weg bij hem?
Maar, vindt De Loor, het doel moet niet zijn om de vrouw weg te
halen of om haar precies te zeggen wat te doen. 'Doel moet altijd
zijn dat het geweld stopt en recidive wordt voorkomen! In feite
moet je beide partijen motiveren en steunen om zelf daarmee aan
de slag te gaan.'
'Toch,' vervolgt ze fel, 'kunnen we niet tolereren dat mensen van
de trap worden afgegooid, ledematen worden gebroken en regelmatig
iemand in elkaar wordt geslagen. Veiligheid moet ook achter de
voordeur gewaarborgd zijn en ook daar is geweld tegen mensen een
ernstig strafbaar feit. Naast de individuele schade die het
oplevert voor het slachtoffer, levert het ook een heleboel
materiële en immateriële schade op voor de maatschappij in de
vorm ziekenhuisopnames, doktersrekeningen en kinderen die er een
tik van meekrijgen.' Door de gedetailleerde informatie die de
politie met de checklist standaard verzamelt over de
stelselmatigheid van het geweld en de afhankelijkheidspositie van
het slachtoffer en ondanks de smeekbede van slachtoffers om de
aangifte in te trekken of de vervolging te stoppen, kan het OM
toch doorgaan. Dit kon altijd al wel, maar te vaak werd de wens
van aangeefster gevolgd. Die beslissing ligt met de
inwerkingtreding van de aanwijzing huiselijk geweld nu officieel
bij de officier van justitie.
'Vrouwen gaan meestal naar het politiebureau voor hulp. De
beslissing om aangifte te doen is vaak moeilijk. En als er
aangifte is gedaan moet deze vaak onder druk van de partner weer
worden ingetrokken. Dat kan nu niet meer. De aangeefster kan de
aangifte niet meer intrekken als er tot vervolging is besloten.
Dat besluit ligt nu bij het OM.'
Ook de zaak van de man die zijn vrouw jarenlang terroriseerde en
haar uiteindelijk de trap afsloeg ging gewoon door, ondanks zijn
vrouws weigering tot aangifte en dringend verzoek om hem niet te
vervolgen. Hij kreeg uiteindelijk een werkstraf met 6 maanden
voorwaardelijke gevangenisstraf en moest een daderbehandeling
volgen. Hij was het er helemaal niet mee eens en heeft ruzie
gemaakt met iedereen. De Loor heeft niet de illusie dat het
huiselijk geweld stopt nu het OM zich er intensiever mee bemoeit.
'HELAAS niet, maar ik denk wel dat het helpt. Uit onderzoeken in
Utrecht en in Haaglanden is gebleken dat een flink aantal mannen,
na daderbehandeling, niet meer recidiveert.
Nog werk te verzetten
Nu deze maand de aanwijzing huiselijk geweld is ingegaan wil dat
natuurlijk niet zeggen dat alles daarmee is opgelost. In Assen,
bijvoorbeeld, is het project gestart op basis van geweld tegen
vrouwen. Dit moet in de nabije toekomst worden uitgebreid naar
geweld tegen kinderen en ouderen. Ook huiselijk geweld bij
allochtonen is een apart aandachtspunt. 'Daar moeten we nog heel
wat kennis over vergaren,' aldus Anne Jet de Loor.
Zij vindt de aanwijzing wel heel duidelijk en een goed handvat
voor alle partijen, maar voorziet capaciteitsproblemen in de
toekomst bij de reclassering en het maatschappelijk werk. Die
zijn niet toegerust om de stroom te verwerken. Moeilijkheden
zullen zich uiten in de vlotheid van vroeghulp rapporten. 'Ik
voorzie dat de man soms alweer naar huis is voordat de
reclassering de rapportage over mogelijke daderhulpverlening
klaar heeft. Tijdige informatie aan slachtoffers is daarom van
het grootste belang. Daarnaast is het natuurlijk zo dat in deze
situaties niet het slachtoffer met de kinderen het huis uit moet,
maar de dader!'
Bron: Opportuun
Auteur: Thea van der Geest