Als een verdachte van een ernstig misdrijf geestelijk gestoord
is, kan de rechter hem (of haar) tbs opleggen. De rechter krijgt
hierover advies van ten minste twee gedragsdeskundigen, onder wie
een psychiater. Meestal volgt de rechter het advies van de
deskundigen.
Het Pieter Baan Centrum in Utrecht is een psychiatrische
observatiekliniek. Het PBC onderscheidt de volgende categorieën:
volledig toerekeningsvatbaar, enigszins verminderd
toerekeningsvatbaar
verminderd toerekeningsvatbaar, sterk verminderd
toerekeningsvatbaar en (volledig) ontoerekeningsvatbaar.
Het advies over wat er moet gebeuren om de kans op herhaling te
verminderen kán bestaan uit een advies de maatregel van
terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging op te leggen,
maar dat hoeft niet. Ondanks de ernstige (tbs-waardige)
misdrijven waarvan de observandi worden verdacht, wordt er in ca.
50% van de gevallen een ander advies dan tbs of zelfs geen advies
gegeven. Het gaat dan bijvoorbeeld om behandeling bij een
polikliniek of dagbehandeling, opname in een psychiatrisch
ziekenhuis of verplichte begeleiding door de reclassering.