Historie van de Rijksrecherche

Enig in haar soort

De rijksrecherche neemt in een aantal opzichten een unieke positie in binnen ons politiebestel. Een van de meest kenmerkende eigenschappen, waaraan in de honderd jaar van haar bestaan niet is getornd, is de directe band tussen de rijksrecherche en de leiding van het openbaar ministerie. Onder het rechtstreeks gezag van de procureurs-generaal (en derhalve op korte afstand van de minister van Justitie), vervult de rijksrecherche een belangrijke oog- en oorfunctie voor deze magistraten.

Vanwege deze bijzondere positie is de rijksrecherche de opsporingsdienst die met distantie en een grote mate van onafhankelijkheid kan opereren. Distantie en onafhankelijkheid zijn vooral waardevolle eigenschappen als politiefunctionarissen zelf onder verdenking komen te staan. In de loop der tijd is het onderzoeken van onregelmatigheden binnen de politie (corruptie, vuurwapengebruik) en misdrijven door politiemensen als privé-burger begaan, beeldbepalend geworden voor de werkzaamheden van de rijksrecherche. Zij wordt door velen tegenwoordig zelfs geheel vereenzelvigd met deze taak.

De rijksrecherche is als 'politie van de politie' internationaal bezien vermoedelijk enig in haar soort. Dit blijkt uit een internationaal vergelijkend onderzoek naar de wijze waarop in de diverse landen onderzoek naar politiecorruptie is geregeld. Voorzover er elders aparte organisatorische voorzieningen zijn getroffen om politiecorruptie op te sporen, zijn deze intern van aard. Dat wil zeggen, dat de korpsen zelf een eenheid geformeerd hebben die speciaal met het voorkomen en bestrijden van politiecorruptie is belast. Geen van de in het onderzoek betrokken landen heeft een landelijke dienst, zoals de rijksrecherche, die onder het directe gezag van de hoogste justitiële vervolgingsambtenaar is geplaatst.

De meest bijzondere eigenschap van de rijksrecherche is wellicht dat zij een rijk geschakeerd takenpakket heeft, dat in de loop der tijd ingrijpend is veranderd. Rijksrechercheurs hebben contraspionage-activiteiten verricht, politiek inlichtingenwerk gedaan, als geheime rechercheurs zelfs 'quasi-kopen' verricht en meegewerkt aan de beveiliging van het Koninklijk Huis. Daarnaast werden uiteenlopende routinecontroles verricht, bijvoorbeeld in het kader van de Vreemdelingenwet en de Vuurwapenwet.