In de eerste plaats zijn dit de strafrechtelijke en disciplinaire onderzoeken binnen de politie, gericht op strafbare feiten gepleegd door politieambtenaren (vuurwapengebruik, mishandeling, diefstal) of andere onoorbare gedragingen. Deze taak vloeit voort uit de bevoegdheden van de fungerend directeur van politie om te waken voor de richtige opsporing van strafbare feiten. Onderzoek naar misdragingen begaan buiten dienstbetrekking vindt zijn wettelijke basis in de Politiewet. De procureur-generaal kan politie-ambtenaren voordragen voor ontslag indien zij handelingen hebben verricht die onverenigbaar zijn met een goede taakvervulling. Voorts worden op basis van dit laatste antecedenten onderzoeken verricht bij aanstellingen of benoemingen in vooral recherchefuncties. Overigens geldt voor deze taken dat deze niet exclusief zijn opgedragen aan de rijksrecherche. De procureur-generaal kan bepalen om het onderzoek door de politie zelf te laten verrichten. Juist om het onderzoek zo objectief mogelijk te laten doen, acht hij het veelal aangewezen de rijksrecherche in te schakelen.
Ook in de tweede categorie taken is deze eigenschap van de rijksrecherche (onafhankelijkheid) doorslaggevend. Wij doelen hier op strafrechtelijke en disciplinaire onderzoeken binnen het ambtelijk apparaat, of algemener geformuleerd: onderzoeken naar gedragingen van gezagsdragers of gezaghebbende personen (bijvoorbeeld notarissen en artsen). Het komt voor dat dergelijke personen doelwit zijn van geruchten of openbare beschuldigingen. De procureur-generaal kan aan de rijksrecherche opdragen een oriënterend onderzoek in te stellen, dat tot weerlegging van de beschuldigingen dan wel tot de instelling van een strafrechtelijk onderzoek kan leiden.
In de derde plaats dient een type onderzoekactiviteit te worden genoemd dat de tegenpool vormt van de dikwijls gecompliceerde, unieke en geruchtmakende zaken uit de twee eerder genoemde categorieën; het betreft routinematige onderzoeken, waarvoor weinig specifieke kennis vereist is. Deze taken worden door de rijksrecherche verricht omdat de procureur-generaal, fungerend directeur van politie, in het kader van enkele wetten een adviserende taak vervult. De adviezen hebben betrekking op onder meer aanvragen, intrekkingen, weigeringen en beroepen in verband met administratieve beschikkingen inzake de Jachtwet, de Wet wapens en munitie", de Vreemdelingenwet en de Wet op de weerkorpsen. Sinds kort verricht de rijksrecherche deze onderzoeken niet meer.
In de vierde plaats heeft de rijksrecherche altijd enkele controletaken verricht, die even routinematig en ongecompliceerd zijn als de zojuist genoemde onderzoeksactiviteiten. Deze taak behelst de controle op de uitvoering van enkele bijzondere wetten door de administratie. Het betreft in het bijzonder de uitvoering van de Vreemdelingenwet en de Wet wapens en munitie.
Enkele taken zijn in de loop der tijden verdwenen. De belangrijkste hiervan is het verzamelen van politieke inlichtingen. Ofschoon geen exclusieve rijksrecherchetaak, heeft de rijksrecherche in de eerste decennia van haar bestaan veel werk gemaakt van het ondersteunen van de procureur-generaal, fungerend directeur van politie, in het 'waken voor de rust en veiligheid' van de staat. Naarmate de procureur-generaal minder taken kreeg in het waken voor de openbare orde en veiligheid, nam deze bijzondere rijksrecherchewerkzaamheid in betekenis af.
Resumerend kan worden gesteld dat de positie (niet de taken) van de rijksrecherche in honderd jaar nauwelijks essentiële wijzigingen heeft ondergaan als gevolg van veranderingen in het politiebestel. De rijksrecherche is goeddeels in de luwte gebleven van de soms hoog oplaaiende discussies over de (de)centralisatie van en de gezagsuitoefening over de Nederlandse politie. Kenmerkend is en blijft de hechte band met de procureur-generaal en de 'dubbele' aansturing vanuit Justitie, zowel wat beheer als wat gezag betreft. De rijksrecherche is een executieve, justitiële recherchedienst en heeft mede daardoor een unieke positie binnen het Nederlandse politiebestel.