Kindersekstoerisme

Bij kindersekstoeristen denken de meeste mensen aan Westerse mannen die naar Thailand of de Filippijnen gaan om jonge kinderen seksueel te misbruiken. Maar tegenwoordig maken sekstoeristen ook gebruik van andersoortige diensten. Met de opkomst van het internet, zien politie en OM dat er ook misbruik op afstand wordt gepleegd: het zogeheten livestreamen van kinderporno. Op bestelling worden kinderen voor de webcam misbruikt. Dit fenomeen vraagt een nieuwe manier van onderzoeken voor politie en OM. “Het is een ontdekkingstocht, waarbij zorgvuldigheid voorop staat. Zonder stevig bewijs geen zaak.”

Op ontdekkingstocht in de opsporing van de virtuele sekstoerist

Voor kindersekstoerisme bestaat in Nederland sinds één jaar een lijst met meer dan tweehonderd personen die de aandacht van de politie hebben, maar (nog) niet aangemerkt zijn als verdachten. Goed inzoomen, moet de mensen met de zwaarste reuk om zich heen overhouden. “De rode-vlaggetjes figuren”, zegt Ingeborg Muller, officier van justitie bij het Landelijk Parket. Door in een vroeg stadium naar die personen te kijken, hoopt de politie een verdachtenstatus op te bouwen zodat een onderzoek kan worden gestart. “Per regio worden die personen gemonitord en in sommige gevallen geeft dat aanleiding om op te treden. Het kan zijn dat de wijkagent wordt langs gestuurd of dat een internationaal onderzoek wordt gestart. Bijvoorbeeld als iemand opduikt omdat er signalen zijn dat diegene naar een risicoland wil reizen.” Het onderzoeksteam krijgt dan te maken met een land ver weg, vaak uren vliegen. Praktisch probleem is dat er soms geen tolken zijn en contactpersonen zijn lastig vindbaar in die landen. Er gaat veel tijd overheen voordat een rechtshulpverzoek op orde is. Zo zijn er allerlei obstakels voordat het team een onderzoek kan starten.

Thailand

In mei is het onderzoeksteam op tijd. Op Schiphol houdt de politie een homoseksueel echtpaar aan. Muller: “Zij stonden klaar om naar Thailand te vliegen. Deze mannen waren al als verdachten in beeld. Bij de aanhouding bleek hun bagage vol met spullen te zitten die passen bij de verdenking dat zij op ‘seksvakantie’ zouden gaan. Voor ons gaf dat een helder beeld: naast aanwijzingen dat ze zich bezighouden met seks met kinderen, gaan ze naar een risicoland. En dan die bagage.” Het team moest wel ingrijpen. Eenmaal in Thailand zou het de grip op deze verdachten kwijtraken.

Kindersekstoeristen zijn er volgens de officier in allerlei verschijningsvormen. Toeristen die drie keer per jaar ‘op vakantie’ gaan naar de Filippijnen, maar ook de zogenaamde ‘weldoeners’ die naar een risicoland geëmigreerd zijn en daar een ogenschijnlijk keurig bestaan leiden met hun gezin, maar zich ondertussen aan kleine kinderen vergrijpen. Een school of weeshuis gebruiken zij als dekmantel. Tegenwoordig zijn er ook steeds meer Westerlingen die zich vanaf hun zolderkamer verlekkeren aan live seksshows met Filipijnse kinderen.

Geldstromen

De ‘virtuele sekstoerist’ komt op dit moment steeds beter in beeld bij de opsporingsdiensten. Westerse mannen maken zich op veilige afstand schuldig aan seksueel misbruik van Filipijnse kinderen. Het livestreamen van kindermisbruik groeit sterk met de opkomst van betere internetverbinding in arme landen. De liveshows zijn bij de politie in beeld gekomen door de opvallende geldstroom richting de Filippijnen. Die gaat rechtstreeks naar de organisatoren van de seksshows. “De virtuele sekstoeristen hebben het kind zelf niet vast, maar ze hebben wel de regie in handen. Wat ze maar wensen, kunnen ze krijgen. Tot marteling van zeer jonge kinderen aan toe. Als ze maar betalen”, zegt officier Muller.

Om zich beter op de livestreams te kunnen richten, hebben politie en OM het project Bonenkruid opgestart. Politiechef Martin Veen heeft samen met Anoup de Weever, specialist financiële criminaliteit, uitgebreid vooronderzoek naar het fenomeen gedaan. Inmiddels is het team in de operationele fase beland. “Als je kinderporno op een klassieke manier benadert, ga je uit van een plaatje of video en een slachtoffer, een tastbaar iets. Vervolgens ga je dat strafbare feit onderzoeken. Bij livestreams zien we die beelden niet. We onderzoeken de informatie dat geld is overgemaakt vanuit Nederland naar de Filippijnen. Soms hebben we daarbij informatie dat die persoon in het verleden kinderporno heeft gedownload, misbruik heeft gepleegd of verdachte is in een buitenlands onderzoek. Door die informatie te stapelen, proberen we een concrete verdenking te krijgen.”

Uitlokking

Half oktober is de documentaire ‘Grenzeloos Misbruikt’ over kindersekstoerisme op de Filippijnen uitgezonden door de EO. Deze documentaire geeft een huiveringwekkend inkijkje in de wereld van kinderpornonetwerken. Filmmaker Jacco Groen en journalist Peter Dupont hebben de krachten gebundeld om deze 'markt' bloot te leggen. Het onderzoeksteam van de politie krijgt regelmatig informatie van journalisten. Die informatie wordt getoetst en eventueel opgeplust om tot een concrete verdenking te komen. “In het kader van journalistieke bewijsgaring kunnen journalisten dingen die wij als politie niet mogen. De politie mag niet uitlokken. We mogen ons wel voordoen als minderjarige en chatten om zo de identiteit te achterhalen, maar we mogen niet chatten om afspraken te maken of iemand tot strafbare feiten te bewegen”, legt Veen uit.

Als journalist is het makkelijker om in contact te komen met verdachten. Het doel van een organisator van een seksshow is geld. Als een journalist met een zak geld naar de Filippijnen reist, gaat er een wereld open. Journalisten beweren dat de Nederlandse politie op het gebied van opsporing weinig kan, maar volgens de officier kan er veel. De juridische barrières om op te sporen zijn volgens haar niet zo zeer het probleem. Vaak is dat de praktische uitvoering en de vraag hoe ethisch en zorgvuldig de aanpak is. “Als je iemand van kinderporno beschuldigt, moet je dat wel op basis van voldoende feitelijke verdenking doen. Anders richt je mogelijk onherstelbare schade aan in iemand zijn leven. Er zijn ook liveshows met volwassenen. Je moet dus heel zeker zijn dat het om een minderjarige gaat. We hebben ook te maken met rechtssystemen van andere landen waar je niet op klompen doorheen kunt. En buitenlandse zaken kijkt mee en toetst of informatie met het buitenland kan worden gedeeld.”

Sweetie

In 2013 heeft Terre des Hommes met ‘Sweetie’, een virtueel 10-jarig Filipijns meisje, talloze plegers van webcamseks met kinderen ontmaskerd. Die gegevens zijn destijds met de politie gedeeld. Volgens Muller verbaasde het Terre des Hommes dat de volgende dag niet meteen vijftien mensen waren opgepakt. “Wij hebben te maken met een toetsingskader. Er moet een concrete verdenking zijn van een strafbaar feit. Wat wij aangeleverd krijgen, voldoet niet altijd aan de norm.” Sweetie is daar een mooi voorbeeld van. Uiteindelijk is er één zaak uit gekomen omdat de verdachte toevallig ook in het bezit was van kinderporno. De vordering tot doorzoeking van een woning op basis van het chatten met Sweetie is zelfs afgewezen. De rechter vond het niet voldoende. “Wij moeten naar alles kijken: belastend, ontlastend en kunnen soms helemaal niet eens van een verdachte spreken. Sweetie 1 heeft ons veel werk gegeven en nauwelijks iets opgeleverd. Hierdoor zijn andere onderzoeken te lang blijven liggen”, aldus Muller.

De afgelopen anderhalf jaar heeft teamleider Veen ingezoomd op de livestreams, vooral de FIU-betalingen (ongebruikelijke transacties). Helaas kwam hij tot de conclusie dat die meldingen weinig zeggen. Er is meer nodig voor een verdenking. “Aan het begin was ik geneigd om snel vanuit een onderbuik gevoel te denken: we hebben er één! Maar dan vroeg de officier van justitie waar het strafbare feit was en moest ik tot de conclusie komen dat niet te hebben. Het is belangrijk om steeds te zoeken naar die plusjes. Die ontdekkingstocht vind ik mooi aan dit onderwerp. Het OM moet uiteindelijk met de zaak naar de rechter, dan moet je stevig bewijs hebben.”

Gezin

Op de Filippijnen bouwen ouders soms eigen studiootjes voor de webcamshows. Als één kind voor de webcam staat, kan het hele gezin daar een week van eten. Dat is de realiteit op de Filippijnen. De schrijnende armoede is volgens Muller de grootste zorg. Het is de hoofreden dat dit probleem niet eenvoudig aan te pakken valt. Inmiddels is seks als bron van inkomsten ingebed in de Filipijnse cultuur. Bovendien wordt weinig aangifte gedaan van misbruik, tot frustratie van de opsporingsdiensten. “Weldoeners doen vaak veel goeds voor de lokale bevolking, maar ondertussen misbruiken ze in een aantal gevallen kinderen. De weldoeners geven ouders geld zodat hun kinderen kunnen studeren. Tegen zo iemand doe je toch geen aangifte?”

Binnen project Bonenkruid richt het onderzoeksteam zich vooral op de financiële stromen. De Weever legt uit dat de seksindustrie booming is op Filippijnen. Ook volwassenen zitten voor de webcam en dat is dezelfde geldstroom. “Hoe filter je de minderjarigen eruit? Dat is heel lastig. Daarom doen we breed onderzoek en proberen we steeds naar die plusjes te zoeken.”

Sprong

Om in de toekomst nog meer te bereiken, is volgens de teamleider structurele, internationale samenwerking op het thema kindersekstoerisme nodig. Hij doelt op een JIT-achtige constructie waarbij rechtshulpverzoeken niet meer nodig zijn omdat je als één gezamenlijk internationaal team opereert. Het onderzoeksteam begint steeds meer financiële expertise te krijgen door de zaken die ze draaien. Rechercheurs zien al interessante overeenkomsten en willen die kennis graag delen. De officier van justitie heeft goede hoop dat de komende tijd beter naar samenwerking wordt gezocht tussen landen onderling. “We doen in dezelfde vijver onderzoek en komen bij dezelfde daders uit. Ik denk dat we een enorme sprong kunnen maken als we samen optrekken.”