Rol Openbaar Ministerie in het Nederlands strafrecht

Het Openbaar Ministerie (OM) is de enige instantie in Nederland die verdachten kan vervolgen. Bij vervolging beoordeelt de rechter of het strafbare feit is begaan, of de verdachte een straf opgelegd moet krijgen en zo ja, welke straf.

Opsporing en vervolging

Het werk van het OM bestaat uit de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Daarvoor werkt het samen met politie en andere opsporingsdiensten. De officier van justitie leidt het opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of de opsporing zorgvuldig en eerlijk verloopt. Dat wil zeggen: volgens de regels die in de wet zijn vastgelegd en op basis van alle relevante informatie.

De officier van justitie beslist of en wanneer een zaak voor de rechter komt. Als dat het geval is, stuurt het OM een dagvaarding naar de verdachte. In de dagvaarding staat voor welk strafbaar feit de officier van justitie de verdachte vervolgt.

In de rechtszaal

In de rechtszaal klaagt de officier van justitie een verdachte aan. Hij vertelt tijdens de zitting waarvoor de verdachte terecht moet staan. Nadat de rechter de verdachte heeft ondervraagd over de zaak, krijgt de officier van justitie en de advocaat van de verdachte de gelegenheid vragen te stellen. De rechtbank kan getuigen verhoren in de rechtszaal of dit daarbuiten laten doen door de rechter-commissaris. In het requisitoir vertelt de officier de rechter wat hij van de zaak vindt en eist hij een straf.

Bijzonderheden strafzaak MH17

  • Internationaal opsporingsteam

Het onderzoek wordt gedaan door het internationale opsporingsteam JIT MH17, maar de rechtszaak is Nederlands. Dat betekent dat de Nederlandse wetten en regels gelden.

  • Slachtoffers en nabestaanden

Slachtoffers van zware misdrijven hebben in Nederland het recht om zich tijdens de zitting uit te spreken over de gevolgen van het strafbare feit. Of over de straf die zij vinden dat de verdachte moet krijgen. Ook nabestaanden van een slachtoffer hebben wettelijk spreekrecht over de persoonlijke gevolgen van het overlijden van hun familielid. Zij kunnen net als slachtoffers een vordering tot schadevergoeding indienen. 

Het aantal nabestaanden in de MH17-strafzaak is groot. In september en november 2021 maakten 105 nabestaanden van de slachtoffers gebruik van hun spreekrecht. Nog nooit eerder spraken in Nederland zoveel nabestaanden in één zaak. Ze vertelden wat het neerstorten van MH17 voor hen heeft betekend. Deels aanwezig in de rechtszaal, deels via een live videoverbinding vanuit het buitenland. Zo waren er niet alleen sprekers uit Nederland maar ook uit Australië, Maleisië, Indonesië, België, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Sommige sprekers hadden een vooraf opgenomen videoboodschap ingestuurd. Alle verklaringen zijn op schrift gesteld en worden in het dossier van deze strafzaak bewaard. Sommige nabestaanden wilden niet dat hun verklaring in de rechtbank zou worden voorgelezen. Zij hebben hun verklaring op papier gezet, en het OM heeft deze aan de rechtbank overhandigd. De rechtbank liet weten alle verklaringen mee te zullen nemen in de uiteindelijke uitspraak, die op 17 november 2022 is gedaan