‘Laat het afpakken door het hele parket echoën’

“Nick is waarschijnlijk de meest rendabele werknemer van ons hele parket.” De pluim die Anne Hof, afpakofficier van parket Noord-Holland, uitdeelt wordt door haar collega Nick met zichtbaar ongemak in ontvangst genomen. Hij is veel te bescheiden voor dergelijke borstklopperij, maar ontkennen kan hij het niet.

Na zijn studie bedrijfskunde ging Nick aan de slag in de financiële dienstverlening. Voor grote banken werkte hij jarenlang als vermogens- en beleggingsadviseur, en deed hij diepgravende financiële onderzoeken in het kader van zogenaamd KYC-beleid: Know Your Customer. Klantonderzoek dus, toegespitst op ongebruikelijke betaalstromen en transacties. Wanneer hij daarop stuitte, en voldoende reden had om te vermoeden dat die het daglicht niet konden verdragen, meldde hij zijn bevindingen bij de daarvoor bestemde instantie. Nick was goed in zijn werk en had er lol in om de meest ingewikkelde financiële constructies te ontwarren. Toch was er altijd die ene vraag die bleef knagen: waar zouden zijn bevindingen uiteindelijk toe leiden?

Inmiddels heeft hij daar een veel beter beeld van. Sinds begin 2024 werkt Nick namelijk bij het parket Noord-Holland als vermogenstraceerder. Het is een functie die hem met zijn achtergrond, kennis en nieuwsgierigheid op het lijf geschreven is, maar die voor veel anderen, onder wie ook veel collega’s, grotendeels in nevelen is gehuld. Nick weet dat als geen ander, getuige het door hem zelf geschreven document dat hij Opportuun voorafgaand aan het interview toestuurde. Daarin staan passages als:

Wij zijn het Zwitserland van het parket: neutraal, nuttig. De politie kijkt soms verbaasd op als je meekijkt, het OM ziet je als een specialist die soms net iets te diep graaft. Je hoort nergens volledig bij, en toch mag je overal aanschuiven.

En:

De vermogenstraceerder is ongeveer de enige medewerker binnen het parket die elke dag opnieuw actief op zoek moet naar werk. Geen vaste stroom dossiers. Geen automatische inzet. Je moet jezelf intern verkopen. Alsof je een juridisch callcenter runt: ‘Goedemiddag, heeft u al nagedacht over conservatoir beslag, kan ik in uw strafzaak misschien wat vermogen traceren?’

Afpakofficier Hof vat het bondig samen: “Nick moet gewoon geld vinden en afpakken. Bankrekeningen, auto’s, woningen, boten, aandelen van bv’tjes, wat dan ook. Daarvoor is het belangrijk dat hij niet in een achterafkamertje zit aan het einde van de gang, maar een centrale plek en rol heeft. Middenin de opsporing. Niet alleen binnen ons afpakcluster, maar binnen het hele parket. Een plek waar iedereen hem weet te vinden. En dat heeft ie. Soms groet je op de gang nog weleens een collega van wie je een seconde later denkt: ‘wie is het ook weer?’ Met Nick heeft niemand dat. Iedereen kent hem.”

Hands-on-aanpak

Hofs visie op de rol van haar collega maakt deel uit van een hands-on-aanpak die intern ook wel ‘de afpakmethodiek van parket Noord-Holland’ wordt genoemd. Een manier van samenwerken - zowel binnen het eigen parket als met ketenpartners als politie, FIOD en Marechaussee - die ervoor moet zorgen dat beslagleggen en afpakken niet langer als een ingewikkeld specialisme wordt gezien, maar als iets waarover officieren standaard nadenken bij de start van elk strafrechtelijk onderzoek.

“Dus van élk strafrechtelijk onderzoek,” benadrukt Hof met opgestoken vinger.

Nick: “In grote drugszaken en andere ondermijningsonderzoeken is afpakken vrijwel altijd een thema. Daar ligt het voor de hand. Er staat zoveel kilo coke op de tenlastelegging, met een straatwaarde van zoveel, dus dit wordt onze ontnemingsvordering. Maar bij slachtofferzaken, zoals zedenzaken, mishandelingen en diefstallen, wordt veel minder vaak gedacht aan afpakken en beslag.”

Hof: “En dat vinden wij dus gek. Sinds de invoering van de ontnemingswetgeving, en dat is inmiddels toch echt wel een tijdje geleden, is er nog steeds maar een relatief kleine club mensen die hier actief mee bezig is. Het hele OM heeft momenteel 32 vermogenstraceerders in dienst. Sléchts 32. Tegenover ruim 800 officieren van justitie. Ik snap dat niet. Want we roepen wel met z’n allen: misdaad mag niet lonen, pluk ze kaal! Ik ben de enige afpakofficier van het hele parket Noord-Holland. Nick is ook maar in z’n eentje. Er zouden op ons parket wel tien Nicks mogen zijn. Werk zat. Als het praktisch uitvoerbaar was zouden we non-stop, dag in dag uit, beslagen kunnen leggen. Nog voordat je begint met je onderzoek in een zaak, wat voor een zaak dan ook, zou je je moeten afvragen: wat zijn hier de afpakkansen? Voor het OM zou dat gewoon een instroomvereiste moeten zijn. Elk onderzoek zou vanaf het allereerste begin een afpakcomponent en een afpakparagraaf moeten hebben. Daar drammen wij op, tot het irritante aan toe.”

Oerdom

Dat laatste kan Nick beamen, want hoewel iedereen hem kent, is het zijn ervaring dat lang niet iedere officier staat te juichen wanneer hij zijn financiële neus in hun strafrechtelijke onderzoek steekt.

“Ik snap het ook wel,” zegt hij. “Zonder afpakcomponent zijn strafrechtelijke onderzoeken al ingewikkeld en tijdrovend genoeg. En dan kom ik het allemaal nóg tijdrovender en nóg ingewikkelder maken… Althans, dat is wat sommige collega’s lijken te denken. En deels hebben ze ook gelijk. Het is inderdaad extra werk, maar ik ben er juist om hen daarin te ondersteunen en te begeleiden. Dat besef, en het belang van afpakken, dringt inmiddels wel tot steeds meer collega’s door. Afpakken is geen bijzaak. Ook niet in slachtofferzaken.”

Hof, goedlachs: “Hier niet!”

“Landelijk gezien vaak nog wel,” weet Nick. “Recentelijk hebben we daar onderzoek naar gedaan. Volgens de cijfers van het CJIB zijn er in slachtofferzaken, dus zaken waarin een slachtoffer als benadeelde partij een schadevergoeding eist, vorig jaar 12.060 vonnissen geweest waarin aan de verdachte een schadevergoedingsmaatregel werd opgelegd. Slechts in 232 van die ruim 12.000 zaken was conservatoir beslag gelegd.”

Hof: “Dat is gewoon killing. Want als er geen beslag is gelegd, wie betaalt die schadevergoeding dan uiteindelijk?”

Nick: “Initieel is het zo dat op het moment dat een strafzaak onherroepelijk is, en de schadevergoedingsregeling daarmee dus ook, de Nederlandse Staat acht maanden later het toegewezen schadebedrag uitkeert aan het slachtoffer. De zogenaamde voorschotregeling. De Staat gaat vervolgens proberen dat geld op de verdachte te verhalen. Zo’n afhandelingstraject kan soms jaren duren en slaagt lang niet altijd. Daarom is het zo ontzettend belangrijk om in zo’n zaak al vroegtijdig te kijken naar de mogelijkheden voor beslag. Want aan het begin van een strafzaak heeft een verdachte vaak nog wel een vorm van vermogen. Spaargeld, een huis, een auto, een uitkering, een bv’tje… Maar tegen de tijd dat het vonnis er ligt is dat lang niet altijd meer het geval. Dan is het opgegaan aan dure advocaten, of het is gewoon verdwenen.”

“Verdachten zijn natuurlijk niet gek,” zegt officier Hof. “Die weten ook dat een veroordeling waarschijnlijk geld gaat kosten. Dus het eerste wat ze doen – als hun criminele geld ze lief is: auto’s van hun naam halen, huizen van hun naam halen, spaargeld wegsluizen, loon via andere constructies laten uitbetalen… Ze gebruiken de looptijd van zo’n onderzoek om al hun vermogen af te stoten of af te schermen. Eigenlijk is het van ons gewoon oerdom dat wij hen die kans geven. Dat wij daar met z’n allen netjes op wachten. Tegen de tijd dat het CJIB ná de strafzaak de brief stuurt – u moet dit en dat betalen – lacht zo’n verdachte zich rot. Dan valt er al lang niets meer te halen.”

Pilot Zedenzaken

Dat het ook anders kan bewees de pilot Zedenzaken. Aanleiding daarvoor was een inventarisatie van het aantal zedenzaken dat in de eerste helft van 2024 binnen het arrondissement had plaatsgevonden. Dat waren er 25. In al die zaken was in totaal voor een bedrag van amper 10.000 euro aan conservatoir beslag gelegd. Dat schamele resultaat vormde voor het Noord-Hollandse afpakcluster de aanleiding om samen met het zedenteam van de politie te kijken hoe het afpakken ook daar beter op de kaart kon worden gezet. Alle zedenzaken die op dat moment liepen, werden erbij gepakt en vervolgens werd per zaak, samen met de zedenrechercheurs, gekeken naar de beslag- en afpakkansen, en naar de routes die daarbij bewandeld dienden te worden. Sindsdien zien de beslagcijfers er heel anders uit. In het jaar 2025 werd in Noord-Hollandse zedenzaken voor een totaal bedrag van 350.000 euro beslag gelegd.

“Dat is een resultaat om trots op te zijn,” zegt Nick. “Maar waar ik minstens zo blij mee ben is dat we inmiddels zover zijn dat zedenrechercheurs in al hun zaken op eigen initiatief onderzoek doen naar het vermogen van een verdachte, en vervolgens, zonder mijn tussenkomst, met een concreet beslagvoorstel bij de officier aankloppen. Ik sta dan alleen nog in de cc. Dat vind ik mooi. Dat is uiteindelijk het doel. Dat het niet langer als een specialisme wordt gezien, maar als iets dat je als rechercheur standaard meeneemt in je onderzoek, zonder dat ik het hoef aan te jagen.”

Buiten de gebaande paden

Hoewel Nick als opsporingsambtenaar binnen de wettelijke kaders opereert, daagt afpakofficier Hof de inventieve vermogenstraceerder graag uit om, waar nodig, ook vraagtekens te zetten bij die wettelijke kaders. Om verder te kijken. Wat is er nog meer mogelijk?

Op die manier droeg Nick, samen met een op afpakken gerichte rechercheur, onder andere bij aan de recente verandering in de wetgeving omtrent de maatregel kostenverhaal. Wanneer de politie een drugslab ontdekt, dient dat te worden opgeruimd. Daarvoor moeten dure, gespecialiseerde bedrijven worden ingehuurd. De maatregel kostenverhaal is een wettelijke regeling die ervoor zorgt dat de kosten daarvan uiteindelijk op een verdachte kunnen worden verhaald.

“Maar in die regeling zat een hiaat,” legt Nick uit. “De kosten konden pas op een verdachte worden verhaald op het moment dat de zaak onherroepelijk was. In dat soort zaken konden we dus geen conservatoir beslag leggen, zoals we dat wel kunnen ten behoeve van een geldboete, een ontnemingsmaatregel of een schadevergoedingsmaatregel. Een rare uitzondering, vonden wij.”

“Onuitstaanbaar,” vindt Hof. “Vergis je niet, die ruimingskosten lopen enorm in de papieren. Als je dan ziet dat een verdachte een eigen woning bezit, dan wil je daar onmiddellijk beslag op leggen, maar dat kon dus niet zolang de zaak niet onherroepelijk was. Dat kan soms jaren duren. Tegen die tijd stond die woning natuurlijk al lang niet meer op naam van de verdachte. Dan viel er niets meer te halen en kwamen die ruimingskosten voor rekening van de politie, en daarmee van de maatschappij. Dat vonden wij moeilijk te accepteren. Daarom hebben we in zo’n zaak via de civiele rechter, samen met het Functioneel Parket en de Landsadvocaat, geprobeerd alsnog beslag te laten leggen op die woning. Dat is gelukt. Die zaak is voor de wetgever aanleiding geweest om de wetgeving snel aan te passen. Nu is dat hiaat er dus niet meer. Zo’n resultaat bereik je alleen door zo nu en dan buiten de gebaande paden te durven denken, en daarbij speelt Nick een cruciale rol.”

Teamsport

Het totale vermogen dat vorig jaar door parket Noord-Holland werd afgepakt, of waar beslag op werd gelegd, bedroeg ruim 24 miljoen euro. Ruimschoots meer dan de 18 miljoen die door de parketleiding als doelstelling was geformuleerd. Dat is niet alleen de verdienste van Hof en Nick. Niet voor niets gaf die laatste zijn eerder genoemde artikel als titel mee: ‘Waarom afpakken een teamsport is’.

Behalve een afpakofficier en een vermogenstraceerder telt het Noord-Hollandse afpakcluster ook een aantal bevlogen afpaksecretarissen. Daarnaast is er het beslagteam dat zorgt voor de administratieve afwikkeling van conservatoir beslag en voor de juiste registratie in de systemen. Ook sturen zij de gerechtsdeurwaarder op pad en zorgen ze ervoor dat alle beslagstukken in het dossier zitten.

“Wat dat betreft hebben wij het hier niet anders ingericht dan andere regioparketten,” zegt Hof. “Wat we denk ik wél anders doen, is dat we vanuit het afpakcluster werken met liaisons. Enthousiaste parketsecretarissen die net wat meer van het thema afweten dan de gemiddelde OM’er, en die bij elke nieuwe zaak hun vinger opsteken. Is er in deze zaak al gekeken naar de afpakkansen? Naar de mogelijkheden van conservatoir beslag? En die informatie vervolgens ook rechtstreeks doorsturen naar het afpakcluster.”

Nick: “Zoveel mogelijk kansen benutten begint met het signaleren ervan. Daarvoor heb je een zo compleet mogelijk beeld nodig van alles wat er speelt. Onze afpakliaisons zijn onze voelsprieten binnen de teams Ondermijning, Interventies, Onderzoeken, ZSM en alles wat daartussen beweegt. Mensen die kansen vroeg signaleren voordat ze ergens in de dagelijkse hectiek verdwijnen. Zo proberen we het belang van afpakken door het hele parket te laten echoën.”

“En dat belang is niet alleen het geld,” vult Hof aan. “Door in een vroeg stadium beslag te leggen, wil je voorkomen dat je aan het einde van de rit met een kale kip zit waarvan niets meer te plukken valt. Maar conservatoir beslag kan je zaak ook sterker maken en helpen om zaken sneller af te doen. Op het moment dat er beslag ligt op het loon of de woning van een verdachte ontstaat er voor de verdediging ook een belang de zaak af te doen. Dat werkt alleen maar in ons voordeel. Of bij grote drugszaken, die worden steeds vaker afgedaan via procesafspraken. Daarbij speelt het geld dat met de strafbare feiten is verdiend altijd een rol. Op het moment dat je die afspraken met een verdachte gaat maken, en er ligt al beslag op een deel van zijn vermogen, dan sta je als OM bij voorbaat met 1-0 voor.”