OM-trend

Voor politieagenten en andere hulpverleners was het een zware jaarwisseling waarbij zij nog meer dan andere jaren te maken kregen met gewelddadige confrontaties door doelbewuste bekogeling met zwaar vuurwerk en andere voorwerpen. Er zijn bijna geen woorden te vinden om de laakbaarheid van dit gedrag richting hulpverleners mee te omschrijven.

Vuurwerkincidenten zorgden ook voor veel materiële schade. Volgens een landelijke inventarisatie van het Ministerie van Justitie en Veiligheid is tijdens de jaarwisseling het aantal autobranden met een derde toegenomen en waren er de helft meer woningbranden dan een jaar eerder. Nog schrijnender is het aantal mensen dat vuurwerkletsel opliep. Uit cijfers van het kenniscentrum VeiligheidNL blijkt een stijging van 7 procent van 1.162 naar 1.239 mensen met vuurwerkletsel. Opvallend veel kinderen raakten zwaargewond door vuurwerk. Daarnaast vielen tijdens deze jaarwisseling 3 dodelijke vuurwerkslachtoffers.

Om die reden gaan er al jaren stemmen op voor een landelijk vuurwerkverbod. Met 62 procent staan de meeste Nederlanders hier positief tegenover, blijkt uit een opiniepeiling van Ipsos. Vanaf de volgende jaarwisseling zou deze moeten gaan gelden, maar dat is nog niet definitief. Er wordt nog gewerkt aan de voorwaarden.

Hoe dan ook treedt het OM op tegen relschoppers die de jaarwisseling verstoren en daarbij strafbare feiten plegen. Daarbij beschouwt het OM Oud & Nieuw als een evenement, wat inhoudt dat het OM bij de beoordeling van jaarwisselingszaken een verzwaringsfactor van 75 procent hanteert. Indien in deze zaken ook sprake is van agressie of geweld tegen personen met een publieke functie komt daar nog een verzwaring van 200 procent bovenop. Bij de uiteindelijke hoogte van de straf(eis) houdt de officier van justitie ook rekening met de overige omstandigheden van het delict en de verdachte.

Daarnaast zet het OM in op de vervolging van verdachten die illegaal (zwaar) vuurwerk importeren, verhandelen, maken of afsteken. Illegaal vuurwerk als mortieren en cobra’s in handen van particulieren is immers levensgevaarlijk. In het afgelopen jaar nam het OM met ruim 2.000 zaken 11 procent meer vuurwerkzaken in behandeling dan het jaar daarvoor en bijna een kwart meer zaken dan twee jaar geleden.

Deze zaken kunnen onder meer door het OM zelf worden afgedaan met een boete of een taakstraf. In de afgelopen drie jaar varieerde dat tussen de 35 en 40 procent van de zaken. Het opgelegde boetebedrag kan daarbij flink oplopen.

Het OM kan ook besluiten de zaken voor de rechter te brengen. Gemiddeld gebeurde dat bij ruim een derde van de vuurwerkzaken in de afgelopen drie jaar. Dat is altijd afhankelijk van de feiten en omstandigheden van de zaak. Vaak gaat het dan niet alleen meer om overtredingen van het vuurwerkbesluit, maar ook om andere strafbare feiten. Daarbij kan worden gedacht aan brandstichting, ernstige geweldsmisdrijven, maar ook aan zwaardere vermogensdelicten.

Ook wordt ingezet op het in beslag nemen van verboden vuurwerk. De politie en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) namen in 2025 137.352 kilo aan illegaal vuurwerk in beslag. Dat is een stijging van ruim 28 procent vergeleken met het jaar ervoor en ruim 70 procent meer dan in 2023.

Wat mogen we van de jaarwisseling 2026/2027 verwachten? Een landelijk vuurwerkverbod moet zorgen voor een rustiger Oud & Nieuw met minder letsel en minder overlast. Maar er zal meer moeten gebeuren om de excessen te voorkomen die we tijdens de recente jaarwisseling hebben gezien. Die hebben immers niets met diepgewortelde tradities rondom het afsteken van vuurwerk in ons land te maken. Een norm moet veranderen. Illegaal vuurwerk of het afsteken van bommen horen niet thuis in onze samenleving. Het verhoogt allerminst de feestvreugde bij het inluiden van een nieuw jaar. Daarin spelen we allemaal een rol. De hoop is daarom dat de echo van de ongeregeldheden tijdens de laatste jaarwisseling nog lang zal naklinken in het maatschappelijke debat.