Haar naam was Ryan

Op de ochtend van dinsdag 28 mei 2024 loopt een medewerker van Staatsbosbeheer over de verlaten Knardijk, in de buurt van Lelystad, aan de rand van het uitgestrekte natuurgebied de Oostvaardersplassen. Een dag eerder was hij hier ook al naar aanleiding van een melding over een omgevallen boom die het smalle wandelpad zou versperren. Samen met een collega is hij vandaag teruggekomen om de boom te verwijderen. Maar het loopt anders. Wat er zich die avond en nacht op de Knardijk heeft afgepeeld kan de boswachter onmogelijk bevroeden. Onderaan de dijk drijft iets in het water. Een lichaam. Onmiddellijk belt hij 112.

Haar naam is Ryan. Een jonge vrouw van net 18 jaar. Volgens haar mentor op school was ze extravert, temperamentvol, open en vrolijk. Volgens één van haar zussen deed ze al van jongs af aan graag dingen zelf, zonder hulp te vragen. (…) Ze wordt geboren in Taftanaz, een dorp gelegen in de plattelandsomgeving in het noordwesten van Syrië. Taftanaz lijdt zwaar onder de Syrische burgeroorlog die in 2011 begint. Daarom vlucht ze in dat jaar samen met haar familie naar Turkije. Na ruim vier jaren in Turkije in een tentenkamp te hebben verbleven, vertrekt het gezin in mei 2016 naar Nederland. (…) Ze wonen aanvankelijk in het AZC in Oranje, en verhuizen later naar een eengezinswoning in Joure. Ryan worstelt met de traditionele culturele en religieuze opvattingen van haar familie enerzijds en het vrije, westerse Nederland anderzijds. Ze wil haar hoofddoek niet dragen, plaatst filmpjes op TikTok en zoekt contact met jongens. Zoals heel veel pubermeisjes dat doen. Dat zorgt voor grote botsingen binnen het gezin.

Het zijn de inleidende zinnen van een requisitoir dat zich niet anders laat lezen dan vol onbegrip, afgrijzen en woede. Amper een week voordat Ryan gevonden werd, drijvend op haar buik in het water, haar hoofd en ledematen omwikkeld met achttien meter ducttape, vierde zij haar 18de verjaardag. Het was een dag die voor haar waarschijnlijk meer betekende dan voor veel van haar leeftijdsgenoten. Na meerdere incidenten thuis verbleef ze sinds 2022 in verschillende instellingen. Voor haar eigen veiligheid. Nu ze 18 is, kan ze eindelijk zelf beslissen hoe zij haar leven wil leiden. Niet onder het juk van haar streng gelovige familie, en niet achter de gesloten deuren van een instelling. Ze laat haar familie weten dat zij alle contact met hen verbreekt en niet meer thuis zal komen. Ze is vrij. Vrij om te doen wat ze zelf wil.

Handtas en telefoon

Kort na de 112-melding is het stuk natuur een plaats delict, afgezet met rood-wit lint. Op de dijk staat een mobiele unit van het Team Forensische Opsporing van de politie. Leden van het team kammen de omgeving uit op zoek naar sporen en aanwijzingen. Het lichaam is dan al uit het water gehaald. Ook zijn er een handtas en een telefoon gevonden. Het toestel blijkt nog aan te staan. Het zwakverlichte scherm geeft aan dat de telefoon nog slechts drie procent batterij heeft. Een alerte agent haast zich naar de mobiele unit op de dijk om de telefoon zo snel mogelijk aan een oplader te leggen, voordat de accu leeg is.

Rond het middaguur wordt officier van justitie Bart Niks gebeld door zijn teamleider bij het parket Midden- Nederland. Zoals elke dinsdag draagt hij die middag de zorg voor zijn kinderen, maar nog geen uur nadat hij heeft opgehangen, heeft hij die zorg uitbesteed en zit hij al in de auto richting de Knardijk. Samen met collega-officier Anne-Marthe Lohuis zal hij leidinggeven aan het Team Grootschalig Onderzoek. Die laatste komt rechtstreeks uit een zitting. “Ryans lichaam lag er op dat moment nog,” zegt Lohuis. “Zo’n 130 meter verderop. Dat zij daar zo snel is gevonden is puur toeval geweest. Het is daar zo uitgestrekt en verlaten dat het ook nog weken had kunnen duren. Dat had ons onderzoek een stuk lastiger gemaakt.”

In de gevonden handtas blijkt een ID-kaart te zitten. Hoewel haar identiteit dan nog officieel moet worden vastgesteld, is er dus een vermoeden van de identiteit van de vrouw. Lohuis: “Daardoor wisten we ook al vrij snel dat Ryan in een recent verleden, toen ze nog minderjarig was, meerdere keren van huis was weggelopen en in diverse instellingen had verbleven. Gelet op de registraties in het politiesysteem had dat vermoedelijk te maken met spanningen binnen haar familie. Maar op dat moment hielden we nog rekening met alle mogelijke scenario’s. Het scenario van eergerelateerd geweld was er daar slechts een van.”

Een dag later, kort nadat haar familie door de wijkagent is geïnformeerd over Ryans dood, vindt in haar ouderlijk huis in Joure een huiszoeking plaats. Het onderzoeksteam wil er zoveel mogelijk aanwijzingen en informatie veiligstellen. Ook officier Niks is daarbij. Hij herinnert zich een ‘behoorlijk ongemakkelijke middag’: “Het nieuws van Ryans dood was op dat moment nog vers. De moeder sprak geen Nederlands. Alle communicatie verliep via Mohamed, Ryans een na oudste broer. Ook haar oudste broer was er, Muhanad, maar hij zei geen woord. Later bleek dat hij ook prima Nederlands spreekt. Ook liepen er nog drie jonge kinderen rond in huis.”

Wat verder opvalt is de afwezigheid van vader. In eerste instantie zegt Mohamed niet te weten waar hij is, maar als officier Niks aandringt, vertelt de jongen dat zijn vader in Turkije is om iets aan zijn gebit te laten doen. “Een raar verhaal natuurlijk,” vindt Niks. “Als je 18-jarige dochter net dood gevonden is, onder verdachte omstandigheden, dan zou je toch denken dat je als vader zo snel mogelijk bij je gezin wilt zijn. Dan kunnen die tanden wel even wachten, lijkt mij. Al met al dacht ik, toen we de woning verlieten: dit klopt niet. De ene broer zegt niets, de ander laat duidelijk niet het achterste van zijn tong zien en vader is nergens te bekennen. Bovendien wilde de familie niet dat er sectie verricht zou worden op Ryans lichaam. Een verzoek dat we onmogelijk konden inwilligen.”

‘Laat de vissen haar opeten’

De telefoon die op de plaats delict is gevonden blijkt van Ryan te zijn. Doordat hij direct aan de oplader is gelegd, is het voor digitale rechercheurs betrekkelijk eenvoudig het toestel binnen te dringen. Dat levert onder andere een beeld op van de plaats waar Ryan de laatste dagen voor haar dood verbleef: een appartement in Rotterdam. Onmiddellijk worden de beelden van alle camera’s rondom dat adres opgevraagd en uitgekeken. Lohuis: “Op een van die beelden, gemaakt op de avond voordat ze dood werd gevonden, waren haar twee broers te zien terwijl ze samen met Ryan uit de lift stapten.” “Ik zag die beelden pas een dag later,” zegt Niks. “Ik herkende die twee natuurlijk meteen van de dag ervoor. Vanaf dat moment zijn we gaan nadenken over een goed moment om de twee broers te laten aanhouden. Vader was blijkbaar al verdwenen, dus daar wilden we niet te lang mee wachten.”

Die aanhouding vindt plaats op maandag 3 juni 2024, zes dagen nadat Ryans lichaam is gevonden. Maar juist op het moment dat een arrestatieteam de woning in Joure wil binnengaan, blijkt dat daar een druk bezochte bijeenkomst aan de gang is. Een soort rouwbijeenkomst. “Die wilden we niet verstoren,” vertelt Niks. “We hebben gewacht totdat de bijeenkomst was afgelopen. Wij met het tactisch team op het plaatselijke politiebureau, en het arrestatieteam om de hoek bij de woning, uit het zicht. Direct daarna zijn we naar binnen gegaan.”

Na hun aanhouding doen Muhanad (25) en Mohamed (23) er maandenlang voornamelijk het zwijgen toe. Pas wanneer ze voor het eerst inzage hebben gehad in het dossier, beginnen ze te verklaren. Maar net als de telefoon van Ryan, vormen ook hun telefoons een schat aan informatie. Zo wordt al snel duidelijk dat zij die maandag 27 mei samen met de auto van Joure naar Rotterdam reden. Hoewel Ryan haar verblijfplaats voor haar familie angstvallig geheimhield, en alle contact met hen had verbroken, zijn de broers haar via via toch op het spoor gekomen. Ze verblijft bij een vriend in Rotterdam. Eerst leggen zij contact met die vriend. Later zal hij verklaren dat de broers hem wisten te overtuigen van hun goede bedoelingen. Ze wilden Ryan niets aandoen, zweerden zij. Ze waren juist gekomen om haar te beschermen.

Rond half tien ‘s avonds laat de vriend de beide broers binnen in zijn woning. Zodra Ryan doorheeft wie er binnenkomen, probeert zij zich eerst in de badkamer te verschansen. Dan rent zij in blinde paniek de keuken in en pakt daar een mes. Mohamed probeert haar te kalmeren en weet het mes van haar af te pakken. Hij stelt voor dat ze meegaat naar zijn eigen woning, waar ze veilig zal zijn. Niemand zal bij zijn lievelingszusje in de buurt komen, belooft hij. Uiteindelijk laat Ryan zich door hem overtuigen. Al zegt ze voordat ze met haar broers meegaat nog wel tegen haar vriend: ‘Ik ben zo bang dat mijn vader mij afslacht.’

Die angst is terecht. Onderzoek naar de telefoons van Mohamed en Muhanad wijst uit dat de broers hun vader al die hele dag op de hoogte houden van hun zoektocht naar Ryan. Ook wanneer zij even na tien uur ’s avonds met hun zus op de achterbank Rotterdam uitrijden, is er continu contact in hun gezamenlijke WhatsApp-groep. Vader schrijft: ‘Zodra jullie op de snelweg, buiten de stad zijn, bel mij dan. En onderzoek de weg, waar een ingang naar een meer die ver van hier is. Dump haar daarin. Het moet diep zijn. Verzwaar haar bij haar benen. Laat de vissen haar opeten. Dat er geen sporen van haar te vinden zijn.’

Terwijl de broers noordwaarts rijden, rijdt hun vader hen vanuit Joure tegemoet. Met de informatie van ANPR-camera’s worden hun routes achteraf kilometer voor kilometer in kaart gebracht. Totdat beide auto’s even voor middernacht halthouden op de verlaten parkeerplaats aan de Knardijk, waar het op dat moment aardedonker is.

Bericht van vader

Twee dagen nadat de broers zijn aangehouden komt bij de politie een bericht binnen van de redactie van De Telegraaf. De krant zegt twee e-mails te hebben ontvangen van vader Khaled (53), die dan al enkele dagen internationaal gesignaleerd staat. Het betreft informatie die het onderzoeksteam zeker zal willen hebben, schrijft men. Via de rechter-commissaris worden de e-mails direct gevorderd. Vader schrijft: ‘Ik verzoek jullie om namens mij publiceren, ik heb vermoord, en ik was in een erge woede op haar. En geen een ander persoon heeft mee te maken en wist ervan binnen en buiten de familie (…) Ik ben verantwoordelijk voor wat er gebeurd is en er is geen een andere persoon. Verdenk niemand anders die onschuldig is.’

“Waarschijnlijk zat hij toen al in Syrië,” zegt officier Lohuis. “Lekker makkelijk, alle schuld op je nemen als je weet dat je op een plek zit waar ze je niet kunnen pakken… Maar het was evengoed wel een bekentenis en dus een bewijsmiddel. Zo is het door de rechtbank ook beschouwd in het vonnis.” “Toch was het weinig waard,” vindt Niks. “Ook zonder die bekentenis hadden we meer dan genoeg bewijs. En dat zijn zoons er niets mee te maken hadden, daarvan wisten we inmiddels al dat het niet waar was.”

Terwijl de broers vastzitten gaat het onderzoek onverminderd door. Telkens wordt het dossier aangevuld met nieuwe onderzoeksresultaten. Zo wordt door het Nederlands Forensisch Instituut onder de nagels van Ryan DNA-materiaal van haar vader aangetroffen. Net als op de plakzijde van het gebruikte ducttape. Daarop zit ook een vingerafdruk van hem. Daarnaast worden er in zijn auto botanische sporen gevonden die direct te herleiden zijn naar de plaats delict. Berichten die hij in verschillende WhatsApp-groepen verstuurde wijzen er bovendien op dat hij zijn dochter al langer dood wenste. Vijf dagen voor de moord schreef hij nog: ‘ze heeft een kogel in haar hart nodig, en gif in haar lijf.’ En op de dag zelf: ‘als ik een slang had als kind is eervoller dan haar.’

Schouw op de Knardijk

Ook tegen zijn twee zoons hoopt het bewijs zich gaandeweg op. Volgens de stappentellers op hun telefoons legden zij die nacht op de Knardijk een afstand te voet af die nagenoeg exact overeenkomt met de afstand tot de plek waar Ryans lichaam een dag later werd gevonden. De telefoon van Muhanad was op dat tijdstip bovendien via een hotspot verbonden met de telefoon van Ryan (vermoedelijk om content van haar telefoon te kunnen verwijderen die de familie niet zinde), wat betekent dat de telefoons zich al die tijd in elkaars nabijheid moeten hebben bevonden. En dan is er nog het hoogteverschil dat de telefoon van Muhanad tijdens die nachtelijke wandeling overbrugde: zo’n zes meter. Precies het hoogteverschil tussen de parkeerplaats en de voet van de Knardijk.

“Het hele team dat zich met dit onderzoek bezighield heeft echt ongelooflijk goed werk geleverd,” vindt Lohuis. “De enorme hoeveelheid informatie die zij in korte tijd boven water hebben gekregen, hun toewijding aan deze zaak, hun expertise… Ik vond dat echt indrukwekkend. En niet alleen het politieteam. Ook het Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld dat vanaf het begin bij het onderzoek betrokken was, de Arabist en de cultureel-antropoloog die we hebben ingeschakeld, onze parketsecretarissen, onze slachtoffer-coördinator, BOB-medewerkers, noem maar op.”

Waar Lohuis en Niks ook blij mee zijn, is de schouw die in deze zaak op verzoek van het OM plaatsvond, en waar ook de rechtbank de noodzakelijkheid van inzag. Op een avond in mei, een jaar na de moord op Ryan, verzamelden de leden van de rechtbank, de advocaten van de verdachten, de twee officieren van justitie met hun parketsecretarissen, en de rechter-commissaris zich op de Knardijk. “Ik vond dat heel bijzonder,” zegt Lohuis. “Samen zijn we daar in totale stilte dat smalle paadje afgelopen, tot onder aan de dijk. Ik was natuurlijk eerder op die plek geweest, maar tijdens die schouw, in het laatste restje daglicht, kon ik mij pas echt voorstellen hoe ongelooflijk bang Ryan moet zijn geweest. Op zo’n verlaten plek, waar niemand je kan zien of horen. Daar word je dan naar de slachtbank geleid. Door je eigen vader en broers. Ik vind dat zoiets heftigs. Zoiets afgrijselijks. Dat arme, arme meisje…”

“Ik denk dat dat voor iedereen een heel indrukwekkende avond was,” zegt Niks. “En heel waardevol. Veel van het bewijs in het dossier was behoorlijk technisch van aard. Die stappentellers bijvoorbeeld, en die hoogtemeters. Door zelf op die plek te zijn kreeg dat allemaal veel meer betekenis. Die avond werd pas echt duidelijk hoe dat allemaal in het scenario paste van wat daar een jaar eerder volgens ons daadwerkelijk gebeurd was.”

Een ijzingwekkende stilte

Een half jaar na die gedenkwaardige avond vindt bij de rechtbank in Lelystad de inhoudelijke behandeling plaats. Er zijn drie dagen voor uitgetrokken, en elk van die dagen is de zittingszaal tot op de laatste stoel bezet. Vader Khaled houdt zich nog altijd schuil in Syrië. Net als bij de eerdere pro-formazittingen heeft hij een advocaat gemachtigd om hem te vertegenwoordigen. Muhanad en Mohamed zijn er wel. Ze zitten dan al anderhalf jaar vast.

Beide broers blijven bij de verklaring die zij eerder aflegden. Ja, ze hadden hun zusje die avond in Rotterdam opgehaald en waren daarna met haar naar de Knardijk gereden, waar zij hun vader hadden ontmoet. Ryan was vervolgens, rustig en geheel vrijwillig, met haar vader het smalle wandelpad afgelopen om verderop onder vier ogen het conflict met haar vader uit te praten. Zelf waren de broers bij de auto’s gebleven. Daar hadden ze vader even later alleen zien terugkomen. Het gesprek met zijn dochter was volgens hem uit de hand gelopen. Er was ruzie ontstaan, waarna Ryan was weggerend.

“Een volstrekt ongeloofwaardig verhaal,” vindt Niks: “En dan komt vader terug zonder Ryan? Wat dan? Dan stap je in de auto en rijd je gewoon terug naar Joure? Maak je je dan geen zorgen om je zus? Waarschuw je dan niemand? Daar kregen we allemaal geen antwoord op.”

Lohuis: “Ze hebben geen enkele poging ondernomen om haar te vinden. Terwijl ze online wel gezocht hebben naar nieuwsartikelen over de vondst van het lichaam. Op een plek nota bene waar zij een avond eerder boos zou zijn weggelopen. En dan nog trek je nergens aan de bel?”

Op de tweede zittingsdag dragen Lohuis en Niks hun requisitoir voor. Een indrukwekkend en zorgvuldig opgebouwd verhaal. Niks: “Omwille van de beeldvorming hebben we daarbij ook drie visualisaties vertoond, gemaakt door de politie. Eentje van de vondst van Ryans lichaam, en twee van de gebeurtenissen op de Knardijk die nacht.”

“Maar wat ik in deze zaak, naast al het bewijs en de duiding daarvan, minstens zo belangrijk vond,” zegt Lohuis, “was dat we Ryan in ons requisitoir een stem zouden geven. Dat we zouden vertellen wie zij echt was. Die behoefte voelde ik heel sterk. Het was het laatste dat we voor haar konden doen. Want Ryan wás geen probleem. Ze wás geen schande. Ze was gewoon een vrolijk, extravert, 18-jarig meisje, dat niets anders deed of wilde dan haar Nederlandse leeftijdsgenoten.”

“Wat we ook wilden benadrukken,” zegt Niks, “was dat het hier om femicide ging. Meestal denken mensen daarbij aan dodelijk geweld in de relationele sfeer, gepleegd door een partner of ex-partner. Dit had veel meer een culturele, eergerelateerde aanleiding. Maar het is wel degelijk femicide. Ryan is vermoord om haar vrouw zijn, en om de manier waarop zij zich als vrouw gedroeg.”

“Zo’n zitting gaat echt onder je huid zitten,” zegt Lohuis. “Ik vond het een heel heftige ervaring. Je merkt dat zo’n hele familie verwoest is door wat er is gebeurd. De twee zoons zijn bovendien nog jong. De ijzingwekkende, secondenlange stilte die viel nadat we de eisen hadden uitgesproken, zal me nog lang bijblijven.”

Voor het medeplegen van de moord op hun zusje horen Muhanad en Mohamed ieder twintig jaar cel tegen zich eisen. Vader Khaled verdwijnt als het aan het OM ligt voor 25 jaar achter de tralies. Behalve een uitvoerende rol, had hij ook een aansturende en leidende rol. Ook wegen Niks en Lohuis in hun strafeis mee dat hij direct na de moord naar Syrië vertrok, een land waar Nederland geen rechtshulprelatie mee heeft, waardoor niet om zijn uitlevering verzocht kan worden. ‘Dat is ronduit laf’.

De uitspraak

Wanneer officier Lohuis op 5 januari 2026, op de dag van de uitspraak, de gordijnen opent, is de wereld bedekt met een dik pak sneeuw. Veel wegen zijn zo goed als onbegaanbaar en mensen wordt dringend aangeraden niet met de auto de weg op te gaan. Lohuis: “Ik dacht: dit gaat me toch niet gebeuren? Ik wilde er zó graag bij zijn…” Uiteindelijk volgt ze de uitspraak noodgedwongen via een live-videoverbinding. Officier Niks waagt het er wel op. Op weg naar Lelystad glibbert hij een paar keer bijna van de A6 af, maar hij komt er heelhuids aan. “Al snel werd duidelijk dat de rechtbank de verklaringen van de verdachten niet geloofwaardig vond. Daarna werd uitgebreid stilgestaan bij hoe verwerpelijk en gruwelijk het gebeurde was.”

Voor de twee broers volgt de rechtbank de eisen van het Openbaar Ministerie. Allebei krijgen ze twintig jaar cel opgelegd. Maar voor vader Khaled niet. ‘Het is de taak van een ouder om zijn kind te steunen en tot bloei te laten komen,’ luidt het vonnis. ‘Khaled deed het tegenovergestelde.’ De moord op zijn dochter vindt de rechtbank ‘gruwelijk, onbegrijpelijk en onverteerbaar’ en ‘een tragisch dieptepunt van een familiegeschiedenis waarin onderdrukking van vrouwen de rode draad vormde.’ De rechtbank zegt in het vonnis een levenslange gevangenis overwogen te hebben, maar gaat zover uiteindelijk niet. Voor de moord op zijn 18-jarige dochter Ryan wordt vader Khaled veroordeeld tot 30 jaar cel.

Alle drie de verdachten gingen tegen het vonnis in hoger beroep. Het is nog onbekend wanneer dat dient.