Voorwoord

In dit nummer van Opportuun leest u het verhaal over de afschuwelijke moord op de 18-jarige Ryan, een zaak waarbij het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld (LEC EGG) nauw betrokken was. Eergerelateerd geweld is geen verschijnsel uit het verleden en geen marginale problematiek. Het manifesteert zich juist daar waar afhankelijkheidsrelaties, groepsdruk en loyaliteit elkaar versterken. Dat blijkt ook uit de cijfers. In 2025 werden 757 casussen voorgelegd aan het LEC EGG, bijna 13% meer dan in 2024. Dat heeft gevolgen: de werkdruk neemt toe, doorlooptijden lopen op en er is minder ruimte voor verdieping, reflectie en kennisopbouw.

Maar deze stijging vraagt om nuance. Het LEC EGG is geen loket voor alle vormen van eergerelateerd geweld. Het is een landelijke expertisevoorziening waar alleen complexe zaken terechtkomen. Casussen komen binnen via onder andere de individuele lokale politie, Veilig Thuis en het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating. Het gaat om situaties met ernstig dreigingsniveau, meerdere betrokkenen, langdurige loyaliteitsconflicten, soms met internationale lijnen, en vaak met grote onzekerheid over risico’s en interventies. Wat het LEC EGG ziet, is dus per definitie een zware selectie.

Dat het LEC EGG meer zaken ziet, betekent dan ook niet automatisch dat eergerelateerd geweld vaker voorkomt. Het zegt vooral iets anders: professionals weten ons sneller te vinden. Dat is het resultaat van jarenlange inzet op voorlichting, scholing en deskundigheidsbevordering. Zeker bij een geweldsvorm die zich grotendeels onttrekt aan het zicht en waarin slachtoffers zelden zelf hulp zoeken, is die vroege signalering van grote waarde.

In het publieke debat gaat de aandacht momenteel sterk uit naar femicide. Vrouwen lopen verhoogd risico op ernstig en dodelijk geweld binnen intieme en familiale relaties. Tegelijkertijd laat de praktijk van eergerelateerd geweld zien dat dit beeld onvolledig is. Ook mannen worden slachtoffer van dodelijk geweld, bijvoorbeeld als zonen of broers worden gezien als bedreiging voor de familie-eer, of als personen gevangen raken in escalerende loyaliteitsconflicten. Circa tien jaar houdt het LEC EGG cijfers bij en in die periode vielen in ongeveer zestig procent van de zaken met dodelijke afloop die aan het centrum werden voorgelegd, mannelijke slachtoffers te betreuren. Eergerelateerd geweld laat zich niet vangen in eenvoudige dader- en slachtoffercategorieën.

Die complexiteit botst steeds vaker met de behoefte aan snelle conclusies en eenduidige verklaringen. Eergerelateerd geweld laat zich echter niet reduceren tot losse incidenten, culturele clichés of eenvoudige risicotaxaties. Het vraagt tijd, kennis en het vermogen om spanning tussen veiligheid, loyaliteit en autonomie te blijven wegen. Juist daarom is specialistische duiding onmisbaar: om escalatie te voorkomen, om signalen serieus te nemen vóórdat het te laat is, en om recht te doen aan slachtoffers – vrouwen én mannen. De cijfers maken duidelijk dat eergerelateerd geweld geen afgesloten hoofdstuk is, maar een actuele en blijvende opgave die vraagt om scherpte, reflectie en onmiddellijke aandacht.

Prof. dr. Janine Janssen is hoofd onderzoek van het LEC EGG, lector Geweld in Afhankelijkheidsrelaties aan Avans Hogeschool en de Politieacademie en hoogleraar Criminologie en Rechtsantropologie aan de Open Universiteit.