Subsidiefraude

De aanvrager geeft hierbij bewust een misleidende voorstelling van zaken. Wanneer dit grootschalig of georganiseerd gebeurt, treedt het Functioneel Parket samen met één van de Bijzondere Opsporingsdiensten (BOD'en) strafrechtelijk op. Hierbij is het parket verantwoordelijk voor de opsporing en vervolging en doet de BOD het onderzoek. Onderstaand een aantal voorbeelden:  

• Zo verrichtte de FIOD (Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst) aanhoudingen in strafrechtelijke onderzoeken naar miljoenenfraudes met aardbevingsschadeherstel- en verduurzamingssubsidies, maar ook naar aanleiding van grootschalige fraude met Coronasteun (TVL).
• De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA, Opsporingsdienst) rolde een crimineel netwerk op rond een spilfiguur die optrad als facilitator voor 32 verschillende zorgondernemingen. In deze zaak was voor ruim 8 miljoen euro aan COZO-subsidies (Subsidieregeling Coronabanen in de Zorg) aangevraagd. Ook deed de NLA onderzoek naar bestuurders van een taalschool. In plaats van overheidssubsidies te besteden aan onderwijs en inburgering sluisden de verdachten circa 5 miljoen euro door naar eigen bv's en privérekeningen.
• De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) richt zich onder andere op de aanpak van criminele organisaties die misbruik maken van subsidies voor het 'duurzaam' verwerken van afval of biomassa. Dergelijke criminele organisaties dumpen het afval of de biomassa in werkelijkheid illegaal, mengen het met gif of exporteren het naar ontwikkelingslanden. Ook zijn er criminele organisaties die administratie vervalsen om frauduleus subsidies binnen te halen voor 'groene' brandstoffen of om illegale hoeveelheden mest weg te werken ten koste van de natuur.

• De Nederlandse Voedsel-en Warenautoriteit (NVWA) beschermt de gezondheid van mensen, dieren en planten. Binnen dit domein is subsidiefraude vrijwel altijd verweven met de agrarische sector, de voedselketen of milieureglementen. Fraudeurs verdraaien de biologische of ecologische werkelijkheid om onterecht landbouw- of duurzaamheidssubsidies op te strijken. Zo constateerde de NVWA bij een controle van een verwerkingsbedrijf voor co-vergisting dat op papier aan alle strenge subsidie-eisen werd voldaan, maar bleek in de praktijk fors te zijn gesjoemeld. Zo werd er veel minder mest en juist veel meer andere (goedkopere of illegale) stoffen in de installatie gestopt dan was geregistreerd.

Ondermijnende criminaliteit

Bij subsidiefraude is er sprake van zeer ondermijnende criminaliteit. Misbruik van overheidsgeld staat vaak niet meer op zichzelf. Het is verweven met – of staat zelfs aan de basis van – zware georganiseerde criminaliteit. Subsidiegelden worden steeds vaker gebruikt om andere illegale netwerken of witwaspraktijken te financieren; het is een strategisch verdienmodel geworden. De overheid pakt dit misbruik aan door naast een strafrechtelijke aanpak ook aandacht te hebben voor het voorkomen van misbruik.

Maatschappelijke impact

Deze fraude heeft grote maatschappelijke gevolgen:

• Wanneer belastinggeld verdwijnt in de onderwereld, kan dit niet worden besteed aan zorg, onderwijs of klimaat.
• Het werkt in het nadeel voor eerlijke ondernemers wanneer bedrijven overheidssteun misbruiken om hun marges kunstmatig te spekken.
• Daarnaast tast het ook het draagvlak aan voor de sociale zekerheid en collectieve voorzieningen. Wanneer gemeenschapsgeld wordt misbruikt, kan het vertrouwen worden aangetast en de bereidheid om belasting te betalen (en bij te dragen aan de samenleving) verdwijnen.

De aanpak van het Functioneel Parket

Het Functioneel Parket zet samen met de BOD’en naast het doen van strafzaken ook intensief in op het delen van signalen om fraude te voorkomen. De inzet van het strafrecht alleen is onvoldoende om dit probleem effectief aan te pakken. Voor een effectieve aanpak is het essentieel dat bij het maken van wet- en regelgeving en het verstrekken van overheidsgeld, goed wordt gekeken naar de wijze waarop het risico op potentiële fraude en misbruik van overheidsgeld zo klein mogelijk kan worden gemaakt. Daarnaast blijft het strafrecht een belangrijk instrument om te laten zien dat dit niet ongestraft kan en wat de impact is op de samenleving.