Achtergrond

Vanaf 2013 was er een ongekende piek in het vertrek van boten met migranten vanuit Libië richting Europa, georganiseerd door extreem gewelddadige criminele organisaties. Er vonden verschillende grote scheepsrampen plaats voor de Italiaanse kust. Als gevolg hiervan onderzochten Italië, Nederland, het Verenigd Koninkrijk (hierna: VK) en de Openbare Aanklager van het Internationaal Strafhof (hierna: OTP-ICC) de mogelijkheid  om krachten en expertise te bundelen in de strijd tegen de belangrijkste criminele actoren en criminele organisaties achter de smokkelactiviteiten op de route van de Hoorn van Afrika, via Libië, naar Europa en verder. De besprekingen resulteerden uiteindelijk in de oprichting van een Joint Team (hierna: JT) dat zich richt op misdrijven tegen migranten op de zogenaamde Centraal Mediterrane Route (hierna: CMR). Hoewel Europol geen formele partner is, ondersteunt het de JT partners met expertise, analyse en capaciteit vanuit het European Centre Against Migrants Smuggling (ECAMS).

Centraal Mediterrane Route

De CMR is de laatste etappe van verschillende migratieroutes die vanuit West-Afrika, Noord-Afrika, Zuid-Azië en de Hoorn van Afrika vertrekken. Al deze routes komen samen in Libië. De CMR is historisch gezien een van de meest gebruikte en gevaarlijkste routes voor mensensmokkel naar Europa en omvat de routes waarop het JT zich richt, van de Hoorn van Afrika via Libië naar Europa en verder. De route staat bekend om de dodelijke incidenten en het extreme geweld waaraan migranten systematisch worden blootgesteld.

Het JT richt zich voornamelijk op de meest gewelddadige modus operandi op deze route, waarbij migranten vaak voor langere tijd worden opgesloten in (vaak illegale) detentiecentra in Libië. In de detentiecentra zijn de leefomstandigheden extreem slecht en worden migranten ernstig mishandeld, onder andere door uithongering, marteling, seksueel en gender-gerelateerd geweld, slavernij, enzovoort. Migranten worden vaak gedwongen familieleden te bellen om hen te vragen de gevraagde bedragen te betalen, terwijl zij op dat moment worden gemarteld. Het kan in sommige gevallen maanden duren voordat de familie het geld bijeen krijgt. Migranten die niet kunnen betalen, kunnen worden onderworpen aan dwangarbeid, of lopen het risico te overlijden of ernstig letsel op te lopen door toedoen van criminelen. Daarnaast wordt  vaak gezien dat migranten worden gedwongen om bepaalde (al dan niet strafbare) taken in de detentiekampen uit te voeren, in ruil voor de reis naar Europa.

Soms ruilen of verkopen smokkelaars grote groepen migranten onderling, waardoor migranten gedwongen worden extra kosten te betalen. Na betaling worden de migranten naar de kust vervoerd, waar ze aan boord gaan van (vaak onzeewaardige) schepen om de overtocht naar Italië te maken. Op zee kunnen de boten worden onderschept door de Libische kustwacht, waarna de migranten worden teruggebracht naar (informele of formele) detentiecentra, waar het hele proces opnieuw begint. Sommige migranten komen om op zee. Weer anderen halen de zee niet eens, omdat ze omkomen tijdens de reis over land of in één van de detentiekampen. Degenen die Europa bereiken, zijn vaak ernstig getraumatiseerd als gevolg van hun ervaringen op de CMR.

JT-partners

Het JT werd formeel opgericht in 2018 op grond van artikel 19 van het VN-Verdrag tegen transnationale georganiseerde misdaad (UNTOC) door opsporingsautoriteiten en openbaar ministeries van Italië, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Hoewel het OTP-ICC vanaf het begin informeel betrokken was bij het JT, trad het in september 2022 formeel toe als partner, tegelijkertijd met Spanje. Het Duitse OM en de federale politie sloten zich in december 2025 bij de samenwerking aan.

Het ECAMS van Europol, voorheen European Migrant Smuggling Centre (EMSC), is vanaf de beginfase van de samenwerking betrokken geweest. Hoewel Europol geen formele partner is, speelt het agentschap een cruciale rol in het JT door een platform te bieden voor de veilige uitwisseling van operationele informatie en door ondersteuning te bieden bij de coördinatie van operationele reacties, met informatie en het uitvoeren van analyses.

Het JT streeft ernaar de samenwerking uit te breiden en voert gesprekken met verschillende andere relevante EU-lidstaten.

Focus

Het JT is een innovatief mechanisme voor het delen van informatie gericht op een aantal specifieke individuen (zogenaamde 'High Value Targets' of HVT's) en de criminele organisaties waar zij deel van uitmaken. Deze HVT’s worden ervan verdacht betrokken te zijn bij ernstige georganiseerde migratie-gerelateerde misdrijven op de CMR. De HVT's staan ​​bekend om het afpersen van migranten, gecombineerd met het gebruik van extreem geweld, waaronder marteling, mensenhandel, slavernij, verkrachting en andere vormen van seksueel geweld, en onmenselijke behandeling. Sommige van deze misdrijven kunnen mogelijk gekwalificeerd worden als misdaden tegen de menselijkheid of oorlogsmisdaden.

Doelstellingen

De overkoepelende doelstelling van het JT is een einde te maken aan de straffeloosheid van de leiders van de gewelddadige migrantensmokkelnetwerken die actief zijn op de CMR. Het JT beoogt strafrechtelijke en andere interventies die de leden van de organisaties kunnen ontmantelen en/of hun bedrijfsmodellen kunnen verstoren te faciliteren. Gezien het belang van samenwerking bij de bestrijding van ernstige georganiseerde migratie-gerelateerde criminaliteit, streeft het JT er ook naar samenwerking aan te gaan met relevante derde landen en organisaties.

Secretariaat en infocel

Het project wordt gecoördineerd door een secretariaat, bemenst door medewerkers van het Landelijk Parket van het Openbaar Ministerie. Het secretariaat fungeert als de drijvende kracht achter het JT. Het secretariaat is verantwoordelijk voor de organisatie van vergaderingen, het verlenen van inhoudelijke ondersteuning aan de partners, het verkrijgen van financiering en het organiseren van bescheiden capaciteitsopbouwactiviteiten. In nauwe samenwerking met de JT-partners identificeert het secretariaat samenwerkingsmogelijkheden en benadert het potentiële derde partners. Daarnaast neemt het de leiding in de zoektocht naar een duurzame implementatie van de samenwerking (zie ook onder Toekomst van het Joint Team).

Het JT wordt verder ondersteund door een kleine infocel, bemenst door experts van de Koninklijke Marechaussee, de Nationale Politie en de Fiscale Informatie- en Onderzoeksdienst. Deze Infocel fungeert als "spin in het web" door ondersteuning te bieden aan een breed scala aan verzoeken en door informatie van de JT-partners te verwerken, en werkt nauw samen met Europol om een ​​sterke informatiepositie op te bouwen en te onderhouden ten behoeve van de strafrechtelijke onderzoeken.

Wat is de rol van het Openbaar Ministerie?

Het secretariaat dat het werk van het JT coördineert, wordt bemenst door medewerkers van het Nederlandse Openbaar Ministerie (OM).

Het OM leidt bovendien de opsporingsonderzoeken die de Koninklijke Marechaussee uitvoert tegen een aantal belangrijke verdachten, waaronder twee beruchte vermeende Eritrese smokkelaars.

Zie ook onder Zaken/Onderzoeken.

Getuigen en slachtoffers

Ben jij getuige of slachtoffer van ernstig migratie-gerelateerd geweld op de CMR, met name in Libië, in de periode na 2016? En wil je hierover informatie delen? Neem dan contact met ons op via: cmr-infocel.dh@politie.nl.

Wil je liever anoniem verklaren? Dan kan je ook contact opnemen met het Team Criminele Inlichtingen (TCI) van de Koninklijke Marechaussee, via telefoonnummer +31 (0)30 276 12 16 of via email TCI.kmar@mindef.nl. Het gesprek met de TCI is vanaf het eerste contact anoniem en vertrouwelijk. Om je anonimiteit te kunnen garanderen is het belangrijk dat je niet met anderen spreekt over je contact met de TCI.

Als alternatief kan je ook contact opnemen met het OTP-ICC via: https://otplink.icc-cpi.int/.

Zaken en onderzoeken

Tot nu toe heeft de samenwerking binnen het JT bijgedragen aan de start van diverse strafrechtelijke onderzoeken, resulterend in de uitvaardiging van meerdere (internationale) arrestatiebevelen tegen belangrijke verdachten door Italië en Nederland, evenals in onderzoeken bij het ICC.

  • In Nederland zijn in totaal zeven personen gedagvaard in een zaak voor de rechtbank Overijssel. Een van hen werd in 2022 door Ethiopië uitgeleverd aan Nederland. De zaak tegen hem werd in november 2025 inhoudelijk behandeld. Op 27 januari 2026 deed de rechtbank uitspraak en bevond de man schuldig aan het leiden van een criminele organisatie en, samen met anderen, aan mensensmokkel met levensgevaar voor anderen en aan afpersing. Hij werd veroordeeld tot de maximale gevangenisstraf van 20 jaar. Een andere belangrijke verdachte in deze zaak werd begin 2023 in Soedan gearresteerd en is in december 2025 aan Nederland uitgeleverd door de Verenigde Arabische Emiraten. Ook hij wordt verdacht van deelname aan een criminele organisatie die betrokken was bij mensensmokkel, gijzeling, afpersing en geweld, waaronder seksueel geweld. Zijn eerste (openbare) voorlopige hoorzitting vond plaats op 31 maart 2026. De inhoudelijke behandeling van zijn zaak zal op zijn vroegst begin 2027 plaatsvinden. Vijf andere subjecten worden verdacht van betrokkenheid bij de smokkel-gerelateerde financiële transacties en zullen later dit jaar terechtstaan.
  • In 2024 kondigde het Nederlandse OM aan dat het een nieuw onderzoek naar andere belangrijke spelers op de CMR was gestart.
  • De samenwerking heeft verder bijgedragen aan de arrestatie en vervolging van handlangers van HVT’s, voornamelijk folteraars en gevangenbewaarders, onder leiding van het Openbaar Ministerie van Palermo.

Financiering

In 2018 en 2019 maakte het JT gebruik van kortlopende financiering via zogenaamde Low Value Grants en High Value Grants van het EMPACT-platform. Vanaf 2020 ontving het JT financiering van het ISF – Police fonds van de Europese Commissie als onderdeel van een consortium voor de periode van 1 januari 2020 tot en met 31 maart 2024. Het Center for International Legal Cooperation (CILC) ondersteunt het JT met project management taken en met het beheer van de fondsen.

In 2024 heeft het Joint Team (JT) – met ondersteuning van CILC – voor de periode van 1 juli 2024 tot en met 30 april 2027nieuwe financiering verkregen via de Migration Partnership Facility van het International Centre for Migration Policy Development.

De externe projectfinanciering dekt de kosten voor onder andere JT vergaderingen, inclusief reis- en verblijfskosten van de deelnemers, bepaalde personeelskosten, kosten voor deskundigenrapporten en uitzonderlijke operationele kosten.

De toekomst van het Joint Team

De samenwerking is bedoeld als een lange termijn project. Internationale samenwerking bij de bestrijding van georganiseerde migratie-gerelateerde criminaliteit is essentieel. Om die reden onderzoekt het JT hoe de samenwerking op een meer duurzame wijze kan worden geïmplementeerd en hoe best practices kunnen worden geïntegreerd in (de werkwijze van) bestaande autoriteiten en organisaties. Een duurzame implementatie van de werkwijze van het JT hoeft zich niet te beperken tot de misdrijven op de CMR. Bovendien kan het ook andere EU-lidstaten en (EU) partners omvatten. In dit kader voert het secretariaat, zoals hierboven vermeld, gesprekken met externe partners.

Capaciteitsopbouw

De vorige en huidige Europese financiering omvat tevens gelden bestemd voor bescheiden capaciteitsopbouw. De doelgroep onder de huidige financiering betreft voornamelijk opsporingsautoriteiten en openbaar ministeries van Ethiopië en Kenia. Activiteiten worden ontwikkeld op basis van de concrete behoeften van beide landen, maar zijn veelal gericht op migratie-gerelateerde financiële onderzoeken. CILC ondersteunt de implementatie van deze activiteiten. 

Relevante links